Vraag een Antwerpenaar of hij dialect spreekt en hij kijkt u meewarig aan. Antwerps is geen dialect, is het antwoord, Antwerps is een taal. En wie de stad kent, weet dat daar een grond van waarheid in zit. Nergens anders in Vlaanderen wordt met zoveel branie, zelfspot en muzikaliteit gepraat als tussen Schelde en Ring. Op Heimweer bewaren wij de verhalen van onze streken, maar een verhaal leeft pas echt in de taal waarin het verteld wordt. Daarom deze keer geen legende, maar de taal zelf.

Waarom een Antwerpenaar een Sinjoor is

De bijnaam Sinjoor komt uit de zestiende eeuw, toen Antwerpen de rijkste havenstad van de Lage Landen was en onder Spaans bewind viel. Een deftige poorter liet zich aanspreken met het Spaanse señor, heer. De omliggende dorpelingen, die dat air van rijkdom met een korrel zout namen, verbasterden het tot Sinjoor, half eerbied, half spot. Wie van buiten de stadswallen kwam was dan weer een pagadder, naar men zegt van het Spaanse pagador, de betaalmeester. Twee woorden, en meteen zit heel de geschiedenis van een havenstad erin: handel, vreemde heersers, en een bevolking die niemand te hoog laat oplopen.

Het geluid: de brede aa en het zachte einde

Het eerste wat opvalt is de klank. De Antwerpse aa is breed en donker, ergens tussen een a en een o. Een straat wordt een stroat, een glas een glaske, en gedaan wordt gedoan. Medeklinkers aan het einde van een woord slijten weg: niet wordt ni, dat wordt da, het wordt et. En dan is er het beroemde verkleinwoord op -ke: een pint wordt een pinteke, een huis een huizeke, een klein kind een manneke of een menneke. Dat -ke is geen toeval. Het is de toon van de hele taal: alles wordt een beetje kleiner gemaakt, een beetje geplaagd, een beetje binnengehaald in de vertrouwde kring.

Een echte Antwerpenaar zegt niet dat iets mooi is. Hij zegt dat het sjiek is, en als het echt sjiek is, dan is het manjefiek.

Woorden om te onthouden

Wie in Antwerpen wil meepraten, begint met een handvol woorden. Amai voor verbazing, awel als aanloop naar zowat elke zin, sikkeneurig voor iemand die kribbig doet, ziever voor onzin en schuun voor mooi. Een babbelaar is een klapper, praten is klappe, en wie opschept, die stoeft. Het is een taal die je niet leert uit een boek maar op een terras, met een bolleke De Koninck erbij, terwijl iemand naast u luid en gelukkig zit te klagen over niets in het bijzonder.

En dan dit: het Antwerps computerwoordenboek

Dat de Antwerpenaar overal zijn eigen taal op plakt, ook op de dingen die uit een heel andere wereld komen, bewijst dit heerlijke lijstje dat al jaren de ronde doet. Iemand heeft de knoppen en termen van de computer vertaald naar het Antwerps, en het resultaat is niet alleen grappig, het is ook verrassend logisch. Shut down wordt a bakkes toe. Undo wordt wagge sjust gedoan et telt ni, wat je net gedaan hebt, het telt niet. En network, tja, dat is gewoon prouper wark.

Computerterm	Antwerps
tab	vaar verrojt
replace all	oatdeweg
backspace	goddis trug
shut down	a bakkes toe
cut	smet da teroat
insert	smet da doar tusse
delete	oatveige
harddisk	arte schaaif
windows98	98 vengsters = gin klaain vitrin
floppy disk	slap schefke
print	zet et is oep e papirreke
save	stekt da goeweg
help	komdis
break	ting uur : koffe
home	norroas
device driver	toernevies
macro	goejekoejp
print preview	lot is sing
undo	wagge sjust gedoan et telt ni
repeat	oepternief
toolbar	geriedschapsbaar
zoom	keurterbaai
database	das iet gelak een jaarbeis
paragraph	pungt ander laain
worksheet	warkmansscheit
get external data	got da boaten aale
run	geft mor beuzze
fullscreen	cinema
page setup	zet 'm oep
find file	got n fil zuke
window hide	stekt di vengster weg
network	prouper wark

Een paar om luidop te proberen: backspace is goddis trug (geef het eens terug), save is stekt da goeweg (steek dat goed weg), print is zet et is oep e papirreke, en break is natuurlijk ting uur : koffe. Wie de tabel hardop leest, hoort de stad.

Waarom dit telt

Een taal als het Antwerps is geen museumstuk. Ze verschuift, ze neemt nieuwe woorden op, ze lacht met zichzelf en met de nieuwe wereld van schermen en knoppen. Precies daarom hoort ze thuis op Heimweer. De legenden die wij bewaren zijn ooit verteld in klanken zoals deze, aan de toog, aan het vuur, op de stoep. Wie de taal levend houdt, houdt de verhalen levend. Dus: zet et is oep e papirreke, en klapt vort.

← Terug naar de blog