Water, dijken en de zee
Het element dat geeft en neemt
In de Lage Landen is water nooit ver weg, en nooit helemaal te vertrouwen. Het bracht welvaart langs rivieren en havens, maar het nam ook: dorpen verdronken bij stormvloeden, akkers verzopen, en wie te dicht bij het moeras of de put kwam, keerde soms niet terug. Uit die dubbele band met het water, gever en nemer tegelijk, groeide een van de rijkste aders van onze volksverhalen.
De verdronken klok
Weinig beelden keren zo vaak terug als de klok onder water. In Membruggen, in Waregem en op vele andere plaatsen ligt een klok in een put of een ven, en wie goed luistert, hoort haar bij stil weer nog luiden vanuit de diepte. Het is een prachtig troostbeeld: wat het water verzwolg, is niet helemaal weg, het klinkt alleen van verder. In die verhalen zit de herinnering aan echt verdronken kerken en dorpen, verpakt in een geluid dat blijft.
Wat het water neemt, geeft het nooit helemaal terug. Het laat een klok na die je alleen hoort als je stil bent.
De vrouw uit het water
En dan is er de bewoner van het water zelf. De meermin lokt en waarschuwt, mooi en gevaarlijk, half belofte en half dreiging, precies zoals de zee. Van de meermin van Gent tot Cassandra bij Damme keert zij terug als het gezicht van het onberekenbare water. Ook de put en het moeras hebben hun geesten, hun putheks, hun donkere schaduw over de Maas: overal waar het water diep en stil is, plaatste de verbeelding een wachter.
Waarom deze verhalen tellen
De waterverhalen zijn het geheugen van een landschap dat de mens nooit helemaal beheerste. Ze houden de plekken vast waar het misging, en ze vertalen de angst voor het water in beelden die je niet vergeet. Wie ze leest, begrijpt waarom een streek die eeuwig tegen het water vocht, het water tegelijk vreesde en beminde.