Het wonderbaarlijk kruisbeeld

In het jaar 1460 trok een groep franciscaner monniken door het Heilige Land, op pelgrimstocht naar de plaatsen waar Christus had gewandeld. Zij bezochten Bethlehem, het Meer van Galilea en de Via Dolorosa, maar het was op de Calvarieberg — Golgotha, de schedelheuvel — dat zij vonden wat niemand zocht.

Een van de broeders groef in de aarde aan de voet van de heuvel, op zoek naar een steen om mee te nemen als aandenken. Zijn schop raakte iets hards. Hij veegde de grond weg en haalde een wortel tevoorschijn — een leliewortel, zo groot als een onderarm, die de vorm had aangenomen van een gekruisigde figuur. Armen gespreid, hoofd gebogen, voeten over elkaar: het was een kruisbeeld, gegroeid uit de aarde van Golgotha zelf.

De monniken waren verbijsterd. Zij kenden de lelie als het symbool van zuiverheid, van de Maagd Maria, van het geloof dat uit het duister groeit. Dat een leliewortel de gedaante van de Gekruisigde had aangenomen, op de plek waar Hij was gestorven, kon geen toeval zijn. Zij wikkelden de wortel in doeken, legden hem in een kist van cederhout en droegen hem mee op de lange terugreis naar Europa.

De tocht duurde maanden. Over zee naar Venetië, over de Alpen naar de Nederlanden, door modderige wegen en brandende zon. Overal waar zij stopten, toonden de monniken het kruisbeeld. Boeren vielen op hun knieën. Priesters sloegen een kruis. In Keulen bood de aartsbisschop goud voor de relikwie, maar de broeders weigerden. Zij hadden een bestemming: het augustijnenklooster van Deinze, waar een bevriende abt hen had gesmeekt de wortel in veiligheid te brengen.

In Deinze werd het kruisbeeld ontvangen als een geschenk van God. De abt liet een schrijn maken van eikenhout met zilveren beslag en plaatste de wortel op het altaar van de kloosterkapel. Pelgrims kwamen van heinde en verre — uit Gent, uit Brugge, uit het Rijnsland — om de lelie te aanschouwen en te bidden voor genezing. Men zei dat het water waarmee de wortel werd gezegend, een heel jaar fris bleef zonder te bederven, als teken dat het heilig was.

Maar de geschiedenis is zelden vriendelijk voor wonderen. Toen de godsdienstoorlogen in de zestiende eeuw het land verscheurden, vluchtten de augustijnen met hun schatten naar Ekkergem bij Gent. Wat er met het kruisbeeld is gebeurd, weet niemand met zekerheid. Sommigen zeggen dat het in Ekkergem verborgen bleef. Anderen beweren dat het verloren ging bij een brand. Maar in Deinze vertelt men nog steeds het verhaal — van monniken die in de aarde van Golgotha een lelie vonden die de vorm had van het kruis, en van een klooster dat even beroemd was als het relikwie dat het bewaakte.