Het Brettener Hundle

De vijand kwam in de zomer, zeggen de oude vertellers, en hij kwam met alles wat een leger meebrengt: ruiters, voetknechten, karren, kanonnen en een tros die zich als een tweede stad in de velden nestelde. Rond Bretten sloot zich een ring. Er ging niets meer naar binnen en niets meer naar buiten. Wie het waagde over de muur te klimmen, kwam niet ver.

De Brettenaren kenden hun stad. Ze kenden de torens, de poorten, de smalle gassen achter de wal. Ze wisten ook hoeveel er in de schuren lag, en dat was het punt. De eerste weken viel het mee. Men at zuinig, men deelde, men telde de zakken graan als geld. Daarna werden de molens stil. De laatste koeien gingen onder het mes, daarna de laatste geiten, daarna de duiven van de zolders.

Buiten de muren wisten ze dat allemaal. Een belegeraar hoeft niet te bestormen; hij hoeft alleen te wachten tot de honger het werk doet. En de mannen van de hertog wachtten geduldig, want geduld kost minder bloed dan een bestorming. Ze zagen de rook boven de daken dunner worden en ze rekenden uit hoeveel dagen Bretten nog had. Binnen rekende de raad hetzelfde uit en kwam op een kleiner getal.

Toen kwam er, zo wil de sage, een raadsheer met een voorstel dat iedereen eerst belachelijk vond. Er liep nog een hond in de stad, een klein rond mopsje, het lievelingsdier van de burgemeester. Geef dat beest, zei de man, alles wat wij nog hebben. Het laatste meel, het laatste spek, de laatste kaas. Mest het vet tot het glanst. En laat het dan de poort uit.

Er werd geroepen in de raadzaal. Voedsel weggeven, nu, aan een hond? Maar de raadsheer hield vol. Wie honger heeft, zei hij, is mager. Wie mager is, geeft zich over. Als de vijand een dikke hond ziet, ziet hij geen honger; hij ziet volle schuren, en dan weet hij dat wachten hem niets oplevert.

Zo gebeurde het. Dagenlang at het hondje wat de mensen niet aten. Het werd rond, glad en traag, en het sliep tevreden bij de haard terwijl de burgers hun riem aanhaalden. Op de afgesproken ochtend ging een klein deurtje in de poort open. Het beestje werd naar buiten gezet en waggelde het niemandsland in, tussen de omgewoelde akkers, recht naar het kamp van de belegeraars toe, want daar rook het naar eten.

De wachtposten grepen het dier en droegen het naar hun hoofdman. Ze betastten de zachte flanken en de dikke nek. Ze keken elkaar aan. In een stad waar men zo een hond kan houden, sprak iemand uit, is de honger nog niet begonnen. Wij liggen hier tot de winter en krijgen niets dan regen.

Het beleg werd opgebroken. Maar het leger wilde niet met helemaal lege handen wegtrekken, en daarom sneed men, uit woede, het hondje zijn staartje af. Kreupel en zonder staart trippelde het terug naar de poort, die voor hem openging. In de stad werd het gedragen als een held. De burgers, die niets meer te eten hadden, hadden alles gewonnen.

Zo vertelt Bretten het. De historici zijn voorzichtiger: van geen enkel beleg van de stad is bewezen dat een hond het beëindigde, en dezelfde list wordt ook elders verteld, onder meer in Lübeck en in Carcassonne. De stad houdt zich niet minder aan haar hondje. Het Brettener Hundle, een mops, zit op de Hundlesbrunnen in de Melanchthonstraße en geldt als wapenteken van de stad. Elk jaar, op het eerste weekend na het feest van Petrus en Paulus op 29 juni, speelt Bretten met meer dan drieduizend deelnemers in historisch gewaad het beleg van 1504 opnieuw. Wie er dan rondloopt, wandelt tussen de vakwerkhuizen van de geboortestad van Philipp Melanchthon — en over een marktplein dat ooit door een dik hondje gered zou zijn.