De kikkerkoning van Steinau

In januari 1791 reed een verhuiswagen over de koningsweg Steinau binnen. Philipp Wilhelm Grimm, jurist en zoon van de stad, was benoemd tot Amtmann van Steinau en Schlüchtern. Met zijn vrouw Dorothea en vijf kinderen betrok hij het Amtshaus, een renaissancegebouw uit 1562 op een steenworp van het slot. Jacob was zes, Wilhelm bijna vijf.

De jaren die volgden noemden beide broers later de gelukkigste van hun leven. Ze kregen les aan de gereformeerde stadsschool en van een huisonderwijzer: Latijn, rekenen, godsdienst, viool en piano. Achter het huis lagen de tuin, de schuur en de stallen; daarachter de weiden van de Kinzig en de beboste hellingen. Wie in het Amtshaus opgroeide, hoorde de verhalen van knechten, dienstmeiden en reizigers die over de weg trokken — en die weg was in Steinau nooit stil. Voerlui uit Frankfurt, marskramers, soldaten, pelgrims: allemaal brachten ze woorden mee.

Eén van die verhalen ging zo. Een koningsdochter speelde bij de bron aan de rand van het donkere bos met een gouden bal. De bal ontglipte haar, viel in het water en zonk. Terwijl het meisje huilde, stak een kikker zijn dikke lelijke kop boven het water. «Ik haal je bal terug,» zei hij, «als ik je speelkameraad mag zijn, van je bordje mag eten en in je bedje mag slapen.» Het kind beloofde alles — want wat kan een kikker nu beginnen?

De kikker dook, bracht de bal boven water, en het meisje rende weg zonder om te kijken. De volgende avond klopte het beest aan de poort van het slot. De koning hoorde de belofte aan en sprak: «Wat je beloofd hebt, dat moet je houden.» Zo at de kikker van haar gouden bordje en kroop mee de trap op. Boven werd het de prinses te veel en ze smeet hem tegen de muur. Op dat ogenblik viel de betovering weg: voor haar stond een koningszoon met vriendelijke ogen. De trouwe dienaar Heinrich, wiens hart van verdriet met drie ijzeren banden omsloten was, reed hen naar huis; onderweg sprongen de banden een voor een van zijn borst.

Op 10 januari 1796 stierf Philipp Wilhelm Grimm aan een longontsteking, nog geen vijfenveertig jaar oud. Het gezin moest het Amtshaus verlaten, want het huis hoorde bij het ambt en niet bij de familie. Twee jaar later vertrokken Jacob en Wilhelm naar Kassel om te gaan studeren. De kinderjaren in Steinau waren voorbij, maar niet vergeten.

In 1812 verscheen in Berlijn het eerste deel van de Kinder- und Hausmärchen. Het opende met «Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich»: precies het verhaal van de bron, de gouden bal en de drie ijzeren banden. De broers hadden hun teksten grotendeels in en rond Kassel opgetekend, maar de wereld waarin die verhalen thuishoorden — het bos, de weg, het vakwerkstadje aan de rivier — kenden zij uit Steinau.

Vandaag is het Amtshaus museum: sinds 1998 het Brüder Grimm-Haus, met achttien zalen over de jeugd, de wetenschap en de sprookjes van de broers. En op de markt staat sinds 1985 de Märchenbrunnen van de Würzburgse beeldhouwer W. Finger-Rokitnitz: een vier meter hoge zuil van kalk- en zandsteen met reliëfs van Hans en Grietje, Roodkapje, Vrouw Holle en Repelsteeltje, met Doornroosje in de top. Op de rand van het ronde bekken van rode zandsteen zitten twee bronzen figuren: een prinses en een kikker, wachtend op de bal.