Till Eulenspiegels laatste streek in Mölln

Till Eulenspiegel werd rond het jaar 1300 geboren in Kneitlingen, een dorp bij Braunschweig. Het volksboek vertelt dat hij op één dag driemaal gedoopt werd: eerst in de kerk, daarna in een modderige beek toen zijn aangeschoten peettante met hem van een smal bruggetje gleed, en ten slotte in een ketel warm water om hem weer schoon te krijgen. Wie zo begint, zo wisten de mensen later, kan onmogelijk een gewoon leven leiden.

Als volwassen man trok Till heel Duitsland door, van Braunschweig tot Neurenberg en van Keulen tot Lübeck. Hij verhuurde zich als bakkersknecht, brouwersgezel, torenwachter en schilder, en overal deed hij precies wat men hem woordelijk opdroeg. Beval een bakker hem spottend «uilen en meerkatten» te bakken, dan bakte Till de hele nacht uilen en meerkatten van deeg. Wie figuurlijk sprak, kreeg het letterlijk terug: zo hield de schalk met zijn uil en zijn spiegel de hele wereld een spiegel voor.

In het jaar 1350, toen de pest door heel Europa trok, kwam Till ziek en uitgeput in Mölln aan. Hij vond onderdak in het gasthuis van de Heilige Geest en voelde dat het einde naderde. Maar zelfs het sterven nam hij niet ernstig. De apothekeres die hem verzorgde, hoopte stiekem op zijn geld en vroeg waar hij het bewaarde. Till liet haar diep in een kruik grijpen die hij eigenhandig gevuld had — niet met goud, maar met iets wat aanzienlijk minder aangenaam rook.

Toen de priester kwam voor de biecht, beloofde Till hem een flink deel van zijn schat, als hij het maar niet te nauw zou nemen met de zonden. Daarna liet hij vastleggen dat zijn nalatenschap in drie gelijke delen verdeeld moest worden: een derde voor de raad van Mölln, een derde voor de priester, en een derde voor zijn vrienden en verwanten. Eén voorwaarde stelde hij: de kist mocht pas vier weken na de begrafenis geopend worden.

Toen de vier weken om waren, verzamelden raad, priester en vrienden zich plechtig rond de kist. Men brak het slot open — en vond geen goud, alleen stenen. Elk van de drie partijen verdacht de andere twee ervan de schat heimelijk te hebben weggenomen, en zo zette Till ook na zijn dood heel Mölln nog tegen elkaar op.

Bij de begrafenis zelf gebeurde het wonderlijkste. Toen de dragers de kist aan touwen in het graf lieten zakken, gleed het touw aan het voeteneinde weg. De kist schoot naar beneden en kwam rechtop in de kuil te staan. De omstanders wilden haar weer rechtleggen, maar iemand riep: «Laat hem staan zoals hij staat — hij is in zijn leven anders geweest dan alle anderen, dan moet hij het in de dood ook maar zijn.» En zo geschiedde: Till Eulenspiegel werd staand begraven.

Boven zijn graf plaatste men een steen met zijn beeltenis: een schalk die een uil omhooghoudt en een spiegel vasthoudt. De gedenksteen die vandaag aan de buitenmuur van de Nicolaikirche hangt, dateert van omstreeks 1544 en waarschuwt de voorbijganger de steen met rust te laten. Eeuwenlang kwamen reizigers en handwerksgezellen langs om het graf van de beroemdste schalk van Duitsland met eigen ogen te zien.

Mölln noemt zich sindsdien trots de Eulenspiegelstad. Bij het oude stadhuis staat sinds 1951 een fontein met een bronzen Till; wie zijn duim en de punt van zijn schoen wrijft, mag een wens doen en krijgt geluk — beide glanzen dan ook goudblank van de duizenden handen. Er is een Eulenspiegel-museum, en om de paar jaar spelen de inwoners zijn streken na tijdens de Eulenspiegel-feesten. Dood is de schalk dus allerminst: wie door Mölln wandelt, ziet hem overal grijnzen.