De pauw van Sint-Liborius

Het bisdom Paderborn was in 836 nog jong. Karel de Grote had de Saksen met het zwaard laten dopen, en in zijn palts aan de Pader ontving hij in 799 paus Leo III. De kerk stond er, de gelovigen waren geteld, maar bisschop Badurad zat met een gemis dat in de negende eeuw zwaar woog: zijn kathedraal bezat geen relieken van naam. Een kerk zonder heilige was een kerk zonder hart.

Badurad trok naar keizer Lodewijk de Vrome en keerde terug met een keizerlijke brief. Daarmee reisden Paderbornse gezanten naar Le Mans aan de Sarthe, in het hart van Francië. Bisschop Aldrich stond hun de beenderen af van Liborius, die daar omstreeks 397 was gestorven na bijna vijftig jaar bisschopsambt.

Voor de kist vertrok, zwoeren beide kerken elkaar een eeuwige liefdesband: de amor fraternitatis, de broederlijke liefde. Le Mans en Paderborn houden die eed nog altijd in ere en noemen hem de oudste stedenband van Europa — bijna twaalf eeuwen oud, en nog steeds levend.

De stoet trok noordwaarts, langs Chartres en Parijs, over de heuvels van de Ardennen en de bossen van de Eifel, en dan over de Rijn naar Saksen. Het duurde weken. Volgens de overlevering vloog een pauw voor de dragers uit. Waar het pad zich splitste en niemand wist welke kant, streek de vogel neer op de juiste weg. Met zijn schrille schreeuw riep hij de dorpen bijeen: boeren lieten hun sikkels vallen, kinderen renden de akkers uit, en de hele streek kwam knielen langs de berm.

Op pinksterzondag 28 mei 836 bereikte de stoet Paderborn. Toen de kist de drempel van de dom raakte, zegt de legende, cirkelde de pauw nog eenmaal om de torens, sloeg zijn staart open in het volle licht, en stortte dood neer aan de voet van de kerk. Zijn taak was volbracht. Sindsdien staat hij naast de bisschopsstaf in elke Paderbornse afbeelding van Liborius.

Eerlijk is eerlijk: de reis zelf is gedocumenteerd. Een Paderbornse geestelijke, Erconrad, schreef kort na de gebeurtenissen de «Translatio sancti Liborii», met namen, data en route. De pauw komt in dat oudste verslag niet voor; hij duikt pas later op in de domtraditie en in de middeleeuwse iconografie, waar hij het teken is van onvergankelijkheid en verrijzenis. De vogel is dus geen geschiedenis, maar wel waarheid van een andere soort.

Elk jaar in juli viert Paderborn negen dagen lang Libori, beginnend op de eerste zaterdag na 23 juli. De reliekschrijn gaat door de straten, voorop de waaier van pauwenveren, en zodra de processie voorbij is verandert de binnenstad in een kermis van kramen, draaimolens en muziek. Tot 1,8 miljoen bezoekers komen erop af; het is het grootste volksfeest van Westfalen. Een delegatie uit Le Mans is er vrijwel altijd bij.

Wie de drukte ontvlucht, loopt de kruisgang van de dom in. Daar zit een klein raam van rode zandsteen uit het begin van de zestiende eeuw: het Dreihasenfenster. Drie hazen springen in een kring; samen tonen zij drie oren, en toch heeft elke haas er twee. «Der Hasen und der Löffel drei, und doch hat jeder Hase zwei», zegt het rijmpje. Vroeger las men er de Drievuldigheid in, tegenwoordig eerder de eeuwigheid: een kring zonder begin en zonder einde.

En buiten klateren de bronnen, jaar in jaar uit, met negenduizend liter per seconde op de sterkste dagen. Het karstwater houdt vrijwel altijd dezelfde vijftien graden; wasvrouwen kozen daarom eeuwenlang de Warme Pader. Zo staat Paderborn er: een pauw uit Le Mans boven de deur, hazen die niet te tellen zijn in de muur, en een rivier die haast eindigt voor zij begint.