De Nijdkop

1619-1623. Caspar Wenzel (43), Berliner koopman in laken, woonde in Berliner Strasse 14. Zijn buurman Hinrich Borges (38) op nr. 13 had één gelijke achtergrond, maar Borges’ zaken bloeiden — hij had een contract gewonnen om Hofkleeding voor de keurvorst te leveren. Wenzel kreeg zo’n contract niet. Hij raakte ziek van jaloezie, kon niet eten, kon niet slapen. Zijn vrouw Anna smeekte hem het te laten gaan; hij weigerde. In 1623 liet hij door beeldhouwer Heinrich Wolf een houten Nijdkop maken — een grimas met één boos oog en één staaroog, beide gericht op nr. 13 — en op zijn noord-gevel hangen, twee meter hoog, vier kilo. Hij bleef de Nijdkop elke morgen begroeten met één woord: «Brand af.»

24 jaar lang staarde de Nijdkop naar Borges’ huis. Borges trok zich er niets van aan; hij werd nog rijker, kocht in 1631 een groter huis op de Schlossplatz, verhuurde nr. 13. Wenzel raakte steeds zieker. In 1647, op 14 oktober (vroege herfst), brandde Borges’ verhuurde nr. 13 af door één vergeten kaars in de keuken — geen mens gewond, alle goederen verloren. Borges kreeg de verzekering uitbetaald (de toenmalige Hanze-verzekering dekte branden). Een week later, op 21 oktober 1647, kreeg Wenzel één hartaanval. Hij viel dood neer voor de Nijdkop op zijn eigen gevel, kijkend ernaar. Zijn vrouw Anna haalde de Nijdkop niet af — zij liet hem hangen als waarschuwing. Sinds 1647 staart de Nijdkop nog steeds naar het gerestaureerde nr. 13. In WO II werd Berliner Strasse 14 beschadigd, maar de Nijdkop overleefde (uit het puin gered in 1947). In 2026 hangt hij weer op de noord-gevel van het gerestaureerde nr. 14. Berliner traditie zegt: «Een Nijdkop staart 400 jaar lang. De buurman waarop hij staart leeft 24 jaar; brandt af, herbouwt, leeft door. De jaloerse sterft. Wie zijn Nijdkop hangt, hangt zijn eigen vonnis. De kop blijft. Hij wijst aan wie ziek was, niet wie hij bezag.»