De zwarte Greth van de Schlei

De Holm was tot in de twintigste eeuw een klein eiland, door een smalle arm van de Schlei van de stad gescheiden en alleen over een brug bereikbaar. Op die krappe grond stonden de huizen dicht op elkaar rond een kapel en een kerkhof, en wie er woonde, leefde van de vis. Al het oudste stadsrecht van Schleswig bevestigde de bijzondere voorrechten van de Holmer vissers, en sinds 1480 mochten alleen zij op de hele Schlei hun netten uitwerpen.

In dat gesloten wereldje ging de sage van de zwarte Greth van mond tot mond. De oude vissers wezen naar de overkant, naar het Danewerk, de oude verdedigingswal van de Denen, en vertelden dat daar een vrouw huisde die soms over het water naar hen toe kwam. Sommigen zeiden dat zij al eeuwen zo verscheen, telkens wanneer de nevel laag over de Schlei hing en de vangst was uitgebleven. Zij was gekleed als een koningin, met parels en diamanten, maar altijd in een zwart gewaad. De volksmond vereenzelvigde haar met koningin Margaretha, de machtige vorstin die Denemarken, Noorwegen en Zweden onder zich verenigde. Wie haar zag, wist niet of hij geluk of onheil tegemoet ging.

Twee arme vissers hadden eens een hele nacht op de Schlei gezwoegd zonder iets te vangen. Toen zij voor de laatste maal hun natte netten leeg ophaalden en moedeloos naar huis wilden roeien, stond opeens de zwarte Greth voor hen. Zij kwam, zoals altijd, van de overkant, in koninklijke pracht en met parels getooid, maar in het diepe zwart dat de vissers zo goed kenden uit de verhalen van hun grootvaders.

Zij sprak hen vriendelijk toe. Werp uw netten nog een keer uit, zei zij, en gij zult een rijke vangst binnenhalen. Maar de beste vis die gij vangt, moet gij weer in het water werpen. De vissers beloofden het en deden wat de vrouw had gezegd. En werkelijk, toen zij het net ophaalden, was de vangst zo overvloedig dat de kleine boot ze nauwelijks kon dragen. De vissen glansden en spartelden tot over de rand. Nooit hadden de twee mannen zo veel vis in hun kleine boot gezien.

Tussen de vangst lag echter een vis als geen ander. Zijn schubben waren van gouden munten, zijn vinnen van smaragd, en op zijn snuit droeg hij parels. Dat is de beste vis, zei de een, en hij wilde het dier weer in de Schlei zetten, zoals de zwarte Greth had bevolen. Maar de ander hield hem tegen, verstopte de vis onder de andere en greep haastig naar de riemen, want ondanks alles was hij bang.

Terwijl zij naar de Holm terugroeiden, begonnen de vissen in de boot een voor een te glanzen als goud, want de gouden vis maakte ook de andere van goud. En de boot werd zwaarder en zwaarder, tot hij eindelijk in de diepte zonk en de hebzuchtige visser met zich meetrok. De ander wist ternauwernood te ontkomen en bracht het verhaal naar de vissers op de Holm. Sindsdien vertelde men op het eiland dat men van de gaven van de zwarte Greth nooit meer mag houden dan zij toestaat, en dat de Schlei terughaalt wat men haar wilde ontstelen. Zo bleef de zwarte Greth voor de Holmer vissers een waarschuwing, mooier dan enige preek: neem van het water wat je nodig hebt, en laat het onbetaalbare terugkeren naar de diepte waaruit het kwam.