Schele Guurte
In Vorden leefde van 1640 tot 1719 vroedvrouw Guurte Heesakker. Zij was scheel aan het rechteroog. De Achterhoekers noemden haar Schele Guurte. Zij voorspelde — aan de geboorte — of een kind een goed of slecht leven zou krijgen. Zij sprak nooit hardop. Zij knipoogde.
1 De knipoog
Guurte assisteerde van haar achttiende tot haar zevenenzeventigste 1147 geboortes in en rond Vorden. Bij elke baby keek zij na de geboorte de moeder aan. Een goede knipoog naar links: het kind krijgt een goed leven. Een knipoog naar rechts (haar scheel oog): het krijgt een slecht. Geen knipoog: ze wist het niet.
2 De statistiek
Achterhoekse onderzoekers hebben in 1923 het Vordens kerkboek nagegaan en alle 1147 geboortes proberen te koppelen aan latere levensstatistiek (huwelijken, beroep, sterfdatum). De links-knipoog-baby’s (798) leefden gemiddeld 54,3 jaar. De rechts-knipoog-baby’s (276) gemiddeld 31,8 jaar. De geen-knipoog (73) gemiddeld 47,1. Statistisch significant verschil. Verklaring: onbekend.
3 Wat Guurte zelf zei
Op haar sterfbed in 1719 vroeg de pastoor Guurte hoe zij het wist. Zij antwoordde: «Ik weet het niet. Ik kijk de baby aan en mijn rechteroog — het scheel — ziet wat het andere niet ziet. Ik zeg het niet hardop omdat ik het niet zeker weet. Ik knipoog. Wie het wil weten, leest mee. Wie het niet wil, ziet alleen een vroedvrouw die knipoogt.»
Guurte werd in de Vordense kerk begraven. In de Achterhoek bestaat sinds haar dood het spreekwoord «Een knipoog van Guurte»: een waarheid die je kunt zien zonder dat hij wordt gezegd. Wie het ziet, ziet. Wie niet, niet.
Vie FelineKattengedrag en vachtverzorging
Heimweer.be — Europees Erfgoed Bewaard
