De mare

Joren Verbeke was een hardwerkende boer wiens akkers zich uitstrekten langs de oevers van de Schelde, vlak bij de vervallen kasteelmuren van Petegem. Voor veertig jaar had hij zijn land bewerkt, zijn dieren verzorgd en zijn gezin ernaar gegeven. Maar in de herfst van 1847 veranderde alles.

Het begon subtiel. Joren kwam ’s morgens uit bed met donkere wallen onder zijn ogen, maar hij herinnerde zich geen slechte dromen. Zijn vrouw Marta zei dat hij nachtenlang lag te woelen, dat zijn lichaam badde in koud zweet hoewel het seizoen al fris werd. "Je schreeuwt in je slaap," fluisterde ze. "Maar je hoort me niet."

Dan kwam de nacht waarop het werkelijk begon. Joren lag in zijn bed met het raam open naar de nacht, vers van het hosten aan zijn dier in de stal. Plotseling voelde hij iets verschrikkelijks. Een gewicht, zwaar als een blok steen, drukte neer op zijn borst. Hij kon niet ademen, kon geen woord uitbrengen. Zijn ogen schoten open in het donker, maar hij kon niet bewegen, geen spier reageerde op zijn bevelen. Boven hem, vaag in het licht van de maan door het raam, zag hij een vorm—een vrouw met grijs haar en handen als klauw. Ze grijnzde en zijn longen branden.

Toen, even plotseling als het was begonnen, verdween het gewicht. Hij kon ademen. Hij kon schreeuwen. Maar wat hij schreeuwen wilde, wist hij niet.

Drie weken lang werd Joren elke nacht bereden door de mare. Zijn lichaam werd schijferoder van het zwe­ten. De priesters in Petegem hadden gesproken van demonen en hadden gebeden gemurmeld, maar niets hielp. De dorpsvrouw van Wortegem had hem vlas en kristallen gegeven, maar de mare lachte eraan. Joren kon niet meer eten, kon niet meer werken. Zijn blik werd hol.

Toen voerde zijn oude buurvrouw, de wijze Mevrouw De Smedt, hem mee naar haar huisje. Zij was degene die kruidengeneesmiddelen maakte en wist van de oude wegen. "De mare wordt altijd door iemand gestuurd," zei ze. "Een mens met duister vermogen. Je moet wakker blijven, Joren. In de nacht van de volle maan moet je wakker blijven en de geest volgen wanneer zij komt. Volg haar naar waar zij vandaan komt."

In de nacht van de volle maan bond Joren zich aan het voeteneinde van zijn bed met touw dat hij kon losmaken, maar dat hem zou wekken. Hij greep een kaars in zijn hand en telde elk moment totdat het onheil zou komen. Toen verscheen zij wederom—de mare met haar grijze haren en samengeknepen ogen. Maar deze keer, toen zij verdween, volgde Joren het spoor van haar aanwezigheid buiten, door het dorp in het maanlicht. Zijn voeten droegen hem langs de Schelde, voorbij de dorpsplein, naar een huisje aan de rand van het dorp. Een huisje dat hij altijd had gekend.

Het huisje van Margriete Bosmans, het oude vrouwtje dat al twintig jaar alleen woonde en naar wie niemand ooit sprak.

Toen Joren begreep wie de mare stuurde, begreep hij ook wat hij moest doen. Het was niet de schuld van Margriete alleen—het was zijn schuld. Jaren geleden had hij haar zoon van haar land weggenomen met een oneerlijk contract, toen zij beiden jong en bitter waren. Zij had hem vervloekt met de last van de mare.

Op de volgende ochtend liep Joren naar de deur van Margriete. Zijn hart bonsde. Zij deed open en zag meteen wat hij wilde zeggen, want het stond op zijn gezicht geschreven. "Ik zal het land teruggeven," zei hij. "Alles. Vergeven me."

Margriete keek naar hem met ogen die van jaren van pijn spraken. Langzaam knikte zij. "Dan zal de mare je niet meer bezoeken," zei zij. "Maar je zult het verdriet voelen dat ik heb gevoeld. Je zult het begrijpen."

Die nacht sliep Joren zonder nachtmerries. Maar de volgende ochtend ging hij naar de notaris in Oudenaarde en gaf het land terug, zoals hij had gezegd. Hij werkte harder dan ooit tevoren voor een bescheidener bestaan. Margriete werd rustig. Sommige zeggen dat zij nog jaren leefde, en dat zij en Joren in de kerk elkaar soms aankeken met het soort verstandhouding die komt van gedeelde smart. De mare verdween uit Petegem, maar wat Joren had geleerd, verdween nooit.