Gilles de Chin en de Pucelette

Gilles de Chin was niet gewoon een man. Aan het eind van de 12e eeuw was hij een van de machtste ridders van Henegouwen, verwant aan de graaf zelf. Uit de archieven weten we dat hij waarschijnlijk werd geboren tussen 1150 en 1160, en dat hij een groot aantal bezittingen en castellen beheerde.

Wat de historische bronnen niet duidelijk maken – wat overlaten bleef aan de lore – is de ware diepte van zijn karakter. In de volksverhalen wordt Gilles afgeschilderd als niet alleen krachtig en bekwaam, maar als een man bezeten van rechtvaardigheid. Hij was iemand die zijn macht gebruikte voor anderen, die in de nacht werd gewekt door het gegil van burgers, en die niet kon slapen terwijl zijn land werd geteisterd.

Ergens in de woeste gronden rond Wasmes, een dorp dat deel zou gaan uitmaken van het latere Colfontaine, had zich een draak gevestigd. Dit was geen mythisch wezen alleen bekend uit verhalenvertellingen – het was ECHT. Of het nu een reuzenlijkende reptiel was die uit verre landen was gekomen, of een natuurlijke monsterlijkheid die in de grotten was opgegroeid, niemand wist het zeker. Wat zeker was: het ding doodde.

Eerst waren het losse meldingen. Een herder verdween. Een groep schapen werd gevonden, verbrand en half opgegeten. Maar toen steeg de frequentie. Hele families werden in hun hutten afgebrand. Boeren vonden hun dieren vermorzeld in velden. Het draakduister kwam elke nacht, scheen het, in een andere vorm maar altijd even verwoestend.

De dorfleiders trokken zich terug in hun torens en baden. De priester riep om boetedoening. Maar niemand handelde. De draak was te groot, te sterk, en vooral – niemand wist hoe je zoiets zou aanpakken.

Het duurde niet lang voordat het verhaal van de draak van Wasmes de oren van Gilles de Chin bereikte. Waarschijnlijk kwam het via reizigers en kooplui die door zijn kasteel trokken, stellingen uitwisselend van geruchten en vrees.

Gilles luisterde, en iets binnenin hem ontwaakte. Dit was geen strijd om macht, geen twist over erfgoed. Dit was een kans om het recht te dienen.

Zonder veel omhaal – de legenden zeggen dat hij niet eens andere ridders om hulp vroeg – maakte Gilles zijn paard gereed. Hij nam zijn beste wapenuitrusting, het harnas dat hem door jaren van zware strijd was gegeven. Hij nam zijn voornaamste zwaard, dat sommige bronnen “Grendel” noemen.

En in de vroege ochtend, alleen, red hij naar Wasmes.

Gilles arriveert in Wasmes en ziet met eigen ogen wat de kroonieken niet kunnen begrijpen: de draak is veel erger dan de geruchten. Het is groot, nog groter dan verwacht, met schubben die glansen als duister chroom, ogen als molten vulkaan.

Die nacht, terwijl het dorp zich in de torens en kerken verschanste, trad Gilles naar buiten.

“Monster!” riep hij. “Ik ben Gilles de Chin! Verdedig jezelf!”

Het drakengevecht was ongeëvenaard. De draak vloog op hem toe, zijn klauwen afgeslagen als smeermessen. Gilles week uit met de behendigheid van iemand die in tien duizend bochten had gevochten. Zij vochten uren. De draak gebruikte vuur, Gilles gebruikte zijn harnas als schild. De draak gebruikte zijn staart, Gilles gebruikte zijn zwaard.

Ergens naar de vijfde uur van de strijd, toen beide combattanten uitgeput waren, lukte het Gilles iets fantastisch. Hij reed zijn paard rechtsstreeks op de draak toe, en met een swing van ongeëvenaard brute kracht, hakte hij zijn zwaard door het hoofd van het monster.

De draak viel.

Toen de zon opkwam over Wasmes, zagen de dorpelingen de draak liggen. Dood. Werkelijk dood. En staande boven hem, besmeurd met bloed en rook, stond Gilles de Chin.

Het gerucht verspreide zich snel. Over hele Henegouwen, over de Maas, over heel België kwam het bericht: Gilles de Chin had de draak van Wasmes verslagen.

De Pucelette was niet meteen uit dit verhaal geboren. Het evolueeerde langzaam, door generaties heen. Elk jaar, op de dag van de overwinning, zouden de dorpelingen van Wasmes en later Colfontaine een processie organiseren. Ze droegen een replica van de draak – gemaakt van wicker, canvas en touwen – door de straten. Mannen en vrouwen – vooral vrouwen, waarvoor de naam “Pucelette” (jonge meisjes) wordt toegeschreven – drongen rond de draak en poginten zijn staart uit te trekken.

Dit was geen sadistische traditie. Het was een jaarlijkse ritueel van controle over het monster, het jaar na jaar opnieuw verslaan, het transformeren van angst in vreugde. Bezoekers zeiden dat het meehelpen trekken aan de staart van de Pucelette-draak geluk bracht – bescherming tegen gevaar, tegen het donker, tegen de chaos van de wereld.

Gilles de Chin stierf in het klooster van Saint-Ghislain, waar hij zijn laatste jaren in contemplatie doorbracht. Maar zijn legende overleefd hem met duizenden jaren.

De Pucelette bestaat nog steeds. Elk jaar, meestal in mei of juni, verzamelen duizenden mensen in Wasmes om het draak-ritueel mee te doen. De draak wordt langzaam door de straten gevoerd door dorpelingen – moderne “Chinchins” – en bezoekers dringen naar voren om haren of onderdelen van de staart uit te trekken. Het is chaos, het is vreugde, het is gemeenschap.

De UNESCO erkende in 2005 de Ducasse de Mons (waarvan de Pucelette-traditie een onderdeel is) als Intangible Cultural Heritage. Maar voor de mensen van Colfontaine en omstreken, is het niet een “erfgoed” – het is levendig, echt, nu.

Gilles de Chin rest voort als de oorheteld: de ridder die een heel volk bevrijdde van donkerte. Zijn naam en zijn strijd worden elk jaar, in de nacht voordat de Pucelette plaatsvindt, opnieuw verteld rond vuurkanten en in herbergen. En de kinderen die voor het eerst de draak zien passeren, begrijpen instinctief: dit is de nacht waarop onze rechtvaardigheid zegevierde.