De domspreeuwen van Bamberg

In 1247 was er aan de dom van Bamberg een domheer Konrad von Aurach. Konrad was geleerd, maar bekrompen in wat hij andacht noemde. In de zomer stoorden hem de mussen die door het zuidportaal de dom in vlogen, in de steunpilaren nestelden en tijdens de mis zaten te tjilpen. Konrad vond dit onwaardig en besloot de mussen uit de dom te verbannen.

Hij liet de steunpilaren reinigen, de nesten weghalen en de gaten met cement vullen. De mussen vlogen tijdens de mis rond de ruiter, zochten hun oude plekken, vonden ze niet, en zaten nu in plaats van bij de pilaren boven de hoofden van de gelovigen. Konrad zag dat het erger was geworden en gelastte dat de volgende zondag na de mis de mussen in fuiken zouden worden gevangen — om ver buiten de stad vrijgelaten te worden.

Op zondag 12 september 1247 vond de mis plaats. De fuiken lagen klaar. De mussen zaten er. Konrad las de schriftlezing voor. Toen hij, uit gewoonte, tijdens het evangelie de blik naar de ruiter wendde — een blik die de domheer al jaren als rustgevend ervoer — merkte hij iets dat niet klopte.

De ruiter, die twintig jaar lang het hoofd naar links had gehouden, wendde het nu naar rechts. Konrad knipperde; las door; keek nog eens. De ruiter keek hem aan. Konrad sprong het woord van het perkament; las verkeerd; las opnieuw; las verkeerd. De gelovigen merkten het niet. Maar de ruiter bleef Konrad aankijken, en Konrad wist wat de ruiter hem zei.

Konrad beeindigde de mis zonder verdere fouten. Na de mis liep hij naar de ruiter, knielde neer, en zei een geluidloos gebed dat niemand hoorde. Toen liet hij de fuiken weghalen.

Op maandagochtend werden de gaten in de pilaren weer geopend. De mussen kwamen terug. Ze nestelden, tjilpten, vlogen onder de galerij. Konrad zat aan zijn schrijftafel en schreef in zijn aantekenboek een regel die in het Bamberger domarchief is bewaard: «Mussen zijn broeders. De ruiter weet het. Ik was het vergeten.»

Konrad stierf in 1259 als een oude, milde man. Zijn medebroeders schreven in het sterfboek: «Konrad von Aurach, leerzaam, had eens iets vergeten en het opnieuw geleerd.» De mussen zijn sinds 1247 niet meer uit de dom verdreven. Wie de dom nu bezoekt, hoort hen nog. Wie de tijd neemt voor de ruiter, ziet: hij kijkt naar links. Tenzij iemand iets doms denkt. Dan, zegt de sage, kijkt hij even naar rechts.