De duivel en de verdraaide spits van de Westerturm

Al in 1343 wordt op deze plek een poort vermeld, in een oorkonde de Latijnse valva inferior, de benedenpoort. Duderstadt lag aan oude handelswegen, omringd door muur, wal en wachttorens, en wie de stad in wilde, moest door een van haar poorten. De Westerturm bewaakte de noordwestelijke toegang.

Op 17 april 1424 brak een verwoestende brand uit. Het vuur vrat zich door de nauwe steegjes en legde grote delen van de stad in de as, ook de oude toren, die tot op het naakte metselwerk afbrandde. De burgers lieten zich niet ontmoedigen. Al op 14 juni van datzelfde jaar begonnen zij aan de wederopbouw in de vorm die er vandaag nog staat. Twaalf jaar duurde het werk, en pas in 1506 werd het met het plaatsen van de torenknop voltooid.

De nieuwe spits geriet de timmerlieden echter vreemd. In plaats van slank de hemel in te steken, wond hij zich als een schroef om zijn eigen as. Wie de reden zocht, vond er geen die iedereen overtuigde. En waar het verstand zwijgt, begint de sage te vertellen.

De duivel, zo gaat het bekendste verhaal, had het gemunt op de mannen van Duderstadt. Avond na avond verleidde hij hen tot overmatig drinken, tot in de herbergen geen heldere kop meer zat. De vrouwen van de stad beviel dat gezuip allerminst. Zij besloten de schuldige ter verantwoording te roepen.

Toen zij hem klemzetten, verried zijn paardenvoet hem, die hij voor de kijvende vrouwenschaar niet kon verbergen. Nu was hij ontmaskerd. Maar tegen de woede van zoveel razende vrouwen was zelfs de Boze niet opgewassen. Hij sloeg op de vlucht, zwaaide zich omhoog op de kerktoren en sprong vandaar met een geweldige sprong over de Spiegelbrug heen naar de Westerturm.

Met zo’n kracht klampte hij zich aan de torenspits vast dat het hele dak zich onder zijn hand in elkaar verdraaide. Toen verdween hij voorgoed. Omdat de spits ondanks de duivelse greep niets aan stevigheid had verloren, liet men hem in zijn gedraaide staat, zoals hij er vandaag nog staat. Een ander verhaal spreekt van een bouwmeester die in tijdnood een pact met de duivel sloot en het loon, zijn ziel, naderhand weigerde. Ook daar greep de bedrogene in wilde woede de spits en rukte die rond.

De nuchtere verklaring kwam laat. In 1948 klom een bekend architect in de toren en raakte in vervoering: hier toonde zich het superieure virtuozendom van de middeleeuwse bouwmeesters, de toren was klaarblijkelijk zo gewild. Een jaar later steeg een ander naar boven en kwam na grondig onderzoek tot een nuchtere slotsom. Het was een constructiefout. De sparren waren tegen doorbuigen naar binnen gezekerd, maar niet naar de zijkant. De zwaarden en de gebruikelijke andreaskruisen ontbraken, en de zogenaamde keizerstijl liep niet door. Zo begon de spits zich met de jaren te winden.

In 1999 bleek uit een schadeanalyse dat de toren op instorten stond. Van 2002 tot 2004 werd hij grondig gerestaureerd, en op 12 augustus 2004, bij de viering van 1075 jaar stad, opende het torenensemble opnieuw zijn poorten.

Vandaag is de Westerturm een museum over de stadsgeschiedenis, met een belevingsstation over stadsverdediging en over het Duderstadter schuttersgilde. Wie de oude muur langs en de toren in klimt, kijkt ver over het Eichsfeld uit. En of nu de duivel de spits verdraaide of een vergeten andreaskruis, dat mag iedereen zelf uitmaken. De Duderstadters houden hoe dan ook van beide verhalen.