De Jood Lippold

Lippold ben Chluchim kwam rond 1555 uit Praag naar Berlijn, werd in 1564 muntmeester van keurvorst Joachim II. Hij was geleerd, sprak vier talen, beheerde de financiën van het hof. Joachim, een vorst die meer uitgaf dan hij ontving, vertrouwde hem volledig. Lippold leende de keurvorst persoonlijk 50.000 gulden, leende geld aan stadsraden, en hield het muntwezen lopen toen de schatkist leeg was. Hij was ook joods — in een tijd dat Brandenburg de joden tolereerde maar niet liefhad. Op 3 januari 1571 stierf Joachim plotseling, vermoedelijk aan een hartaanval. Een paar uur later was Lippold gearresteerd.

De opvolger Johann Georg liet Lippold in de Hausvogtei-gevangenis opsluiten. Beschuldigingen: muntvervalsing (geen bewijs), vergiftiging van Joachim (geen bewijs), hekserij (omdat een hebreeuws gebedenboek was gevonden). Onder twee jaar folter bekende Lippold alles. Op 28 januari 1573 werd hij op de Neue Markt voor 5.000 Berlijners gerädert; het Rad brak zijn ledematen, daarna onthoofding. Op het schavot vroeg de pastoor of hij christen wilde worden. Lippold weigerde. Hij sprak voor het slag: «Tot deze stad haar fouten herkent, ben ik haar Jood en zij is mij niet. Zij moet zonder mij leren leven. Honderd jaar.» Brandenburg joeg op 24 mei 1573 alle joden uit; geen jood mocht meer wonen of handel drijven. Pas in 1671 herriep de Grote Keurvorst Friedrich Wilhelm het verbod, na 98 jaar. De Berlijnse joodse gemeenschap eert Lippold sinds 1990 met een gedenksteen op de Neue Markt. De Berlijnse traditie zegt: «Een vloek van een onschuldige werkt. Niet door magie, door geheugen. Brandenburg heeft 98 jaar zonder Lippold geleefd en hem niet vergeten. Wie hem nu wel vergeet, opent de vloek opnieuw.»