De Lutki

Lübben heet in het Sorbisch Lubin en ligt midden in het erkende woongebied van de Sorben en Wenden, op de overgang tussen Ober- en Unterspreewald. Hier, in het land van kanalen en platte schuiten, vertelde men van oudsher over de Lutki. Sommigen zeiden dat ze er eerder waren dan de Sorben, want ze kenden het ijzer niet en hakten hun gereedschap nog uit steen, terwijl de Sorben allang konden smeden. Anderen hielden hen gewoon voor de stille buren, die men zelden zag en toch overal vermoedde.

Hun woningen lagen onder stenen en in heuvels, en hun lievelingskleur was rood. Misschien kleedden ze zich zo om in het hoge gras van de Spreewald niet over het hoofd te worden gezien. Wie ’s nachts een zacht geritsel onder een zwerfkei hoorde of ’s morgens kleine sporen in het meel vond, wist dat de Lutki er weer waren geweest. Ze deden niemand kwaad, zolang men hen met rust liet en hun kleine paden ontzag.

Het liefst leenden de Lutki bij de boeren wat hun ontbrak, een baktrog, een stuk gereedschap voor een dag. Alleen met onze taal kwamen ze nooit helemaal overweg, want ze spraken in louter ontkenningen. In plaats van eenvoudig te vragen of men hun een baktrog wilde lenen om brood in te bakken, vroegen ze omslachtig of men hun niet geen niet-baktrog wilde lenen, om er geen niet-brood niet in te bakken. Een gewoon mens moest eerst even nadenken voor hij begreep wat bedoeld werd.

Maar wat ze leenden brachten ze schoon en heel terug, en nooit met lege handen. Er lag dan een broodje in de trog, een stuk taart, soms zelfs een goudstuk. Zo waren ze de beste buren die men zich denken kon, want ze hielpen, ze bedankten, en ze namen nooit meer dan ze konden teruggeven.

Het mooist vertelt men het van de arme kousenwever die op kerstavond naar huis liep zonder loon op zak. Langs de weg zag hij een helverlicht bosje, en een piepklein mannetje verzocht hem vriendelijk dichterbij te komen. Tussen kleine sparren, versierd met noten en peperkoek, mocht hij zijn zak vullen. Maar thuis, toen hij hem leegde, vielen er louter goudstukken uit, en de nood van zijn gezin was voorgoed voorbij.

Zolang de Lausitz aan zijn oude gebruiken vasthield, bleven de Lutki in het land. Maar toen de mensen het christendom aannamen en de eerste klokken in de kerktorens hingen, werd het de kleine luiden te veel. Elke zondag om twaalf uur luidde het over weiden en water, en voor hun fijne oren was het dreunen van de grote klokken ondraaglijk luid. Ze schrokken, trokken zich terug in de aarde en trokken weg, en niemand weet waarheen ze gegaan zijn.

Wat achterbleef was wat men later in de grond vond. Op de heuvels die men Ludkenberge noemt, groeven de boeren aloude urnen en potten op en hielden ze voor het huisraad van de verdwenen Lutki. Zo verbond de sage zich met de echte grafheuvels uit de voortijd, die overal in de Nederlausitz in de bodem liggen.

In Lübben, de Paul-Gerhardt-Stad aan de Spree, verstomde omstreeks 1790 ook de laatste Wendische preek. De kleine luiden zijn echter niet helemaal vergeten. In de sagen van de Spreewald lenen ze nog altijd, bedanken ze nog altijd met een goudstuk en dragen ze nog altijd hun rood, en wie oplettend door de Fliesse vaart, denkt aan het volk dat de klokslag verdreef.