Het Münchner Kindl

Tot 1158 was er bij de Isar-overgang nabij Tegernsee een kleine nederzetting waar monniken van het Tegernsee-klooster wol en zout verhandelden. Hertog Hendrik de Leeuw van Saksen en Beieren zag dat hij over die bruggehoofd belasting kon innen op het zout uit Salzburg. In 1158 verbrandde hij de oudere brug bij Föhring (van bisschop Otto van Freising) en bouwde een nieuwe pal bij de monniken-nederzetting. De plaats heette voortaan «ze den Münichen» — bij de monniken — en uit die naam ontstond München.

De monniken kregen geen vergoeding. Doch hertog Hendrik gaf hun één troost: het stadswapen zou hun symbool dragen, een monnikje in zwart, met een zoom van Beiers goud. Sindsdien staat het Münchner Kindl op elke vlag, op elke gevel, op elke bierpot van München.

In 1239 werd het stadswapen voor het eerst geheraldiek vastgelegd. De heraldicus van hertog Otto II tekende het Kindl niet als volwassen monnik — want dat zou te ernstig staan op een wapenschild — maar als kind in een kleine monnikspij. De rode bijbel onder de arm verwijst naar de eerste pater van Tegernsee die in 1158 in München zou gepreekt hebben. De zwarte kap verwijst naar de benedictijnse orde.

Eeuwenlang was het Kindl mannelijk: een kleine monnikseen-broeder. Wel werd het, naarmate de eeuwen vorderden, steeds onbestemder. Op de zegelstempel van 1480 is het al onmiskenbaar een kind, doch sekseloos. In de zeventiende eeuw, op de barokke gevels van de Münchner residentie, kreeg het Münchner Kindl rondere wangen en speelser haar.

In 1880 werd het Oktoberfest groter dan ooit. De magistraat besloot dat het Münchner Kindl voortaan in levende vorm aan het hoofd van de feestoptocht zou rijden. Men koos — onbedoeld — een tienjarig meisje uit de Münchner Au, Cordula Saurwein, omdat zij «het mooiste lachte». Cordula werd in monnikspij gekleed, op een schimmel gezet, en reed door de Sendlinger Straat. De foto van haar verscheen in alle Beierse kranten.

Sindsdien is het Münchner Kindl in het volk een meisje. Op het Oktoberfest, op het zomerfeest, op de Christkindlmarkt: altijd een tienjarig Münchner meisje. De heraldische monnik in het stadswapen is technisch nog mannelijk — doch wie het Kindl in München ziet en denkt «hij», is een vreemde. Cordula Saurwein stierf in 1953, niet zo arm als haar voorouders en niet zo rijk als haar achterkleinkinderen, op vijfenzeventigjarige leeftijd. Op haar grafsteen staat: «Hier rust het eerste levende Münchner Kindl.»