De Neckargeest in de Johannisnacht

In de zomer-Johannisnacht hoort men aan de koele oevers van de Neckar een eigenaardig zingen en roepen uit de diepte van het water. Soms is het de eenzame wandelaar alsof hij de angstige hulpkreet van een drenkeling verneemt. Hij hoede zich echter dat geroep nabij te gaan of te antwoorden.

Want de roeper is de oeroude Neckargeest, die in die nacht uitgaat om een mensenleven te zoeken. Wie zijn roep volgt, lokt hij met betoverend zingen tot in de rivier en trekt hem naar zich toe in de koude diepte. Tevergeefs wachten zijn dierbaren hem thuis af; de geest laat hem niet meer levend ontkomen.

Wie zelfs in deze nacht in de frisse vloed een bad zoekt, is bijna onreddbaar verloren. Alleen een bijzondere bescherming van God kan hem voor de razende geest behoeden. Met wilde kracht grijpt de geest hem aan de voeten en trekt hem neer naar de stenige bodem van de rivier.

Slechts de kleren vinden zijn dierbaren de volgende morgen op de oever liggen. De rivier geeft het lichaam pas op de derde dag aan land. Om de hals van de dode ziet men dan een blauwe ring — een zeker teken dat de Neckargeest in de Johannisnacht hem heeft gewurgd.

Het verhaal van de Neckargeest is vermoedelijk een afschrikkingssage, die het volk van een ouder, ongewenst gebruik moest weghouden. In de heidense tijd was 24 juni het feest van de zomerzonnewende; toen het christendom de viering van Johannes de Doper op deze datum legde, bleven de oude rituelen nog lang bestaan.

Een bad in een rivier of meer in deze kortste nacht van het jaar gold als bijzonder heilzaam: «Een enkel bad in de Johannisnacht werkt zo veel als negen baden op andere tijd», zei men in Württemberg. Petrarca beschreef in 1330 nog hoe vrouwen aan de Rijn bij Keulen in de Johannisnacht hun armen in het water dompelden. De Kerk streed eeuwen tegen deze gewoonte. De sage van de boze Neckargeest hielp daarbij — en bleef bestaan, lang nadat het verbod vergeten was.