De sterke Jochem

14 augustus 1742, half drie ’s middags. Jochem Boll (45), smid in de Stralauer Strasse 47, stond voor zijn smederij toen hij één kreet hoorde. Op de straat was een bierwagen met één paard ervoor uit balans geraakt — de wagen was te zwaar geladen, het paard wankelde, viel. De volle wagen kantelde net niet, maar één vierjarig kind, Friedrich Hoffmann, was onder één wagenwiel gekomen. De voerman riep om hulp; tien mannen probeerden de wagen op te tillen, kregen hem 5 cm omhoog, niet meer. Jochem rende erheen, plaatste zijn schouders onder de achter-as, en tilde de hele wagen (bier + paard) drie minuten lang één meter omhoog — lang genoeg om Friedrich onder uit te trekken. Het kind leefde, beide benen verbrijzeld maar genezend. Jochem werd de «sterke Jochem».

Jochem had één zoon, Heinrich, geboren 1748, dus 16 jaar in 1764. Jochem leerde hem het smidsambacht. Heinrich was groot, maar geen «sterke Jochem»-kracht; gewoon flink. In de zomer 1764 wilde Jochem één grote slagblok van zijn werkplaats laten verplaatsen — 320 kilo, normaal werk voor één stoere knecht. Hij liet Heinrich het doen. Heinrich, te trots om hulp te vragen aan zijn beroemde vader, tilde de slagblok alleen op. Hij dropte hem na vier seconden op zijn eigen rechterarm; de arm werd verbrijzeld, twee weken later werd hij geamputeerd. Jochem zag het gebeuren, kon niets doen. Hij verweet zichzelf: «Ik had hem moeten zeggen het niet alleen te doen. Ik nam aan dat hij wist hoeveel hij kon. Hij wist het niet, omdat hij één vader had die altijd kon.» Jochem stierf op 14 oktober 1764 in zijn slaap, één maand na de amputatie van Heinrichs arm. Geen ziekte, geen wond — gewoon hartstilstand. Heinrich leefde nog 47 jaar als eenarmige smid (kon licht werk doen, leerde links smeden); stierf 1811. Hij vertelde zijn kinderen: «Mijn vader was de sterke Jochem. Hij heeft een bierwagen opgetild om één kind te redden. Hij heeft mij geleerd dat één smid die niet weet hoeveel zijn zoon kan, beter geen vader is. Wat hij niet wist, kostte mij één arm. Wat hij wel wist, kostte hem zijn hart. Wij waren beiden te trots; dat is een familie-fout. Vertelt het door.» Berliner traditie zegt: «Sterke mannen geven hun zonen te zware lasten. Zonen accepteren te trotse. Beiden zijn fout. Een goede smid weet wat zijn zoon kan; een goede zoon vraagt om hulp. Vertel het.»