Angéline en de katten van La Romieu

Twee monniken, zegt de overlevering, keerden terug van een bedevaart naar Rome toen zij hier een priorij stichtten : van hun reis maakten de Gasconjers roumiéu, en de plek werd La Romieu. Zijn ware gezicht kreeg het dorp aan het begin van de veertiende eeuw, dankzij een van zijn zonen. Arnaud d’Aux de Lescout, in het dorp geboren en verwant met paus Clemens V, was camerier van het pauselijke hof van Avignon, zoiets als de minister van financiën van de Heilige Stoel. Kardinaal geworden in 1312, wilde hij zijn geboortedorp een monument naar zijn maat schenken.

In amper zes jaar, van 1312 tot 1318, liet hij de collegiale kerk Saint-Pierre en het bijhorende paleis optrekken. De kerk heft één enkel schip op, geflankeerd door twee torens : de vierkante, de klokkentoren, bergt een van de oudste dubbele wenteltrappen van Europa ; de andere, achthoekig, stapelt de sacristie, de oude kapittelzaal, de archiefkamer en een belvedere. De gotische kloostergang en de muurschilderingen uit de veertiende eeuw maken er een juweel van de zuidelijke bouwkunst van.

Al in 1901 tot historisch monument geklasseerd, staat het geheel sinds 1998 op de werelderfgoedlijst van de Unesco, als deel van de wegen naar Compostela, en La Romieu behoort tot de Mooiste Dorpen van Frankrijk. In dit decor, een twintigtal jaren na de voltooiing van de kerk, begint het verhaal van Angéline.

Men vertelt dat er in die tijd een houthakker woonde, Vincent geheten, met zijn vrouw Mariette. Zij werkten hard, maar de tafel bleef gevuld, en hun geluk was volmaakt toen een dochter werd geboren, Angéline. Het ongeluk kwam in één slag : Vincent werd verpletterd door een boom die hij velde, en Mariette, ontroostbaar, liet zich twee maanden later wegkwijnen. Men vond haar levenloos, het kind nog in haar armen. Een buurvrouw nam het meisje op en voedde het tussen haar eigen kinderen op, als een zusje.

Angéline groeide op, bijzonder : de katten volgden haar overal, twee of drie sliepen in haar bed, en zij deelde grif haar nap met hen. Maar het jaar 1342 en de twee volgende waren verschrikkelijk. De winter was hard, de lente en de zomer zo nat dat de akkers niet konden worden ingezaaid. De hongersnood zette zich vast. Ondanks de reserves van de collegiale kerk, die onder de armsten werden verdeeld, hadden de inwoners weldra niets meer te bijten ; toen dachten zij aan de katten, zo talrijk in het dorp, en maakten er ragout van.

De pleegouders van Angéline, die wisten hoezeer zij aan haar dieren hing, lieten haar een kater en een poes houden, op voorwaarde dat zij ze goed verborg. Overdag sloot zij de twee beesten op zolder ; ’s nachts liet zij ze uit om te jagen. De honger verergerde, velen stierven, maar het kleine gezin overleefde, moeizaam, van wortels en paddenstoelen.

Mildere tijden keerden ten slotte terug, en men kon weer oogsten wat men nodig had. Maar in La Romieu, waar de katten verdwenen waren, hadden de ratten zich zo vermenigvuldigd dat zij de oogst bedreigden. De dorpelingen jammerden om de schade. Angéline echter had, met eindeloze voorzorg, haar kattenpaar gered ; zij hadden verschillende nesten gekregen, en het waren wel twintig katten die in haar afgelegen zolder rondsprongen.

Toen kondigde het meisje aan dat zij haar katjes zou loslaten, opdat ieder er een kon aannemen. Weldra verdwenen de ratten, en de oogst was gered. Zo rukte Angéline, tweemaal door het lot beproefd, haar dorp los van een nieuw onheil. De legende voegt eraan toe dat haar gezicht met de jaren kattentrekken kreeg, en dat haar oren, beetje bij beetje, kattenoren werden.

Lang leefde het verhaal enkel in de mond van de grootmoeders. Toen een Orleaanse beeldhouwer, Maurice Serreau, die verliefd was geworden op La Romieu, er een aan haar kleinkinderen hoorde vertellen, kreeg hij het idee het te doen herleven. Hij hakte uit steen een familie van katten en zette ze rond het plein, opdat niemand het zou vergeten. Zij zijn er nog altijd, spiedend naar de voorbijgangers, en bezorgden het Gasconse dorp zijn zachtste bijnaam : het dorp van de katten.