De gelofte van Margaretha en het klooster van Brou

In het kasteel van Pont-d’Ain, een paar uur ten zuiden van Bourg, woonde Margaretha van Bourbon, dochter van de hertog van Bourbon. In april 1472 was zij getrouwd met Filips van Savoye, die men Filips van Bresse noemde en later Filips zonder Land: een man die graag jaagde.

Op een dag werd hij getroffen door een kwaal waarvan men vreesde dat hij er niet meer bovenop zou komen. Zijn vrouw bad, en zij deed wat men in die eeuw deed: zij beloofde iets terug. Als hij zou genezen, zou zij op de plek van de oude benedictijnenpriorij van Brou, even buiten Bourg, een groot klooster laten bouwen. De latere vertellingen spreken van een jachtongeval; de oudste stukken zeggen alleen dat het om zijn genezing ging.

Filips herstelde. En daarna gebeurde er niets. Er kwamen oorlogen, er kwamen kinderen, er kwam een heel leven; het klooster kwam niet. Op 24 april 1483 stierf Margaretha van Bourbon in Pont-d’Ain, vijfenveertig jaar oud, met haar gelofte nog altijd open. Haar man overleefde haar veertien jaar, werd in 1496 alsnog hertog van Savoye en werd bij zijn dood begraven in de abdij van Hautecombe, ver van Brou vandaan. De belofte bleef liggen waar zij lag, in de familie, als een onbetaalde rekening.

Haar zoon Filibert werd in 1480 in datzelfde Pont-d’Ain geboren. Men noemde hem Filibert de Schone. In 1501 trouwde hij met Margaretha van Oostenrijk, dochter van keizer Maximiliaan en van Maria van Bourgondië, een vrouw die op haar eenentwintigste al als kind verloofd en weer weggestuurd was door Frankrijk en al weduwe was geworden in Spanje. In Savoye was zij voor het eerst gelukkig.

Het duurde drie jaar. Op 10 september 1504 stierf Filibert in het kasteel van Pont-d’Ain, vierentwintig jaar oud. Hij had, ziek en tegen de raad van zijn vrouw in, willen meerijden met een jachtpartij, vatte kou en stond niet meer op.

Margaretha zocht een reden, en zij vond er een in het verleden van haar schoonfamilie: de gelofte van haar schoonmoeder was nooit ingelost. Zo liet zij het zelf vastleggen. Het is eerlijk daarbij te zeggen dat wij die gelofte alleen door haar kennen; uit het leven van Margaretha van Bourbon zelf is voor zover bekend geen stuk bewaard dat haar noemt. De belofte werd pas een generatie later hardop herhaald, door een tweede weduwe, en toen meteen uitgevoerd.

Zij kocht de priorij in 1506, kreeg de toestemming van de paus, en legde op 28 augustus van dat jaar in stromende regen de eerste steen. Voor het graf van haar man liet zij Hautecombe, de oude grafkerk van het huis Savoye, bewust links liggen.

Eerst kwamen de drie kloosterhoven met hun galerijen boven en onder, omstreeks 1513 klaar; daarna werd van 1513 tot 1532 de kerk gebouwd naar de plannen van de Brusselaar Loys van Boghem. Margaretha stuurde het werk aan vanuit Mechelen, waar zij landvoogdes was voor haar neef Karel; stalen en maquettes reisden heen en weer. In 1509 besloot zij ook zelf in Brou te gaan liggen, en vanaf dat moment werd het gebouw groter dan het verdriet dat het moest dragen.

Wie binnenkomt, ziet eerst een kaal wit schip zonder banken, en dan het doksaal: een wand van steen zo fijn uitgehouwen als kant, tussen schip en koor. Daarachter begint de weelde. Vierenzeventig eiken koorstoelen, glasramen vol voorouders, en drie praalgraven. In het midden ligt Filibert, met een leeuw aan zijn voeten. Aan de ene zijde zijn moeder, alleen, onder haar boog, met een hazewind bij haar voeten en rouwende figuren eronder. Aan de andere zijde Margaretha zelf, en boven haar loopt haar devies door de steen: «Fortune Infortune Fort Une». Overal keren de letters P en M terug, samengeknoopt in lussen die men lacs d’amour noemt, en bosjes madeliefjes: marguerites, haar eigen naam in bloemen.

Zij stierf op 1 december 1530 in Mechelen. De kerk werd op 22 maart 1532 gewijd. Margaretha van Oostenrijk heeft Brou nooit voltooid gezien; zij kwam er pas wonen toen zij dood was.