Claudius Civilis en de opstand der Bataven

De Bataven leverden dappere soldaten aan de Romeinse legers, maar toen Rome hen te hard uitperste en hun jongemannen dwang oplegde, was de maat vol. Volgens de overlevering riep Claudius Civilis de stamhoofden bijeen in een heilig woud, waar zij onder ede beloofden zich te verzetten. Hij was een geboren aanvoerder, met één oog, en wist Bataven en verwante stammen achter zich te krijgen. Zo begon een opstand die de Rijngrens deed daveren.

De opstand kende zijn overwinningen en zijn nederlagen; uiteindelijk sloot Civilis vrede met Rome, en de Bataven bleven binnen het rijk. Maar het verhaal bleef. Toen de Nederlanders zich veel later tegen Spanje verzetten en een eigen Republiek stichtten, zochten geleerden en schilders een edele stamvader, en zij vonden hem in de Bataaf. Civilis werd de held die tegen een wereldmacht durfde op te staan, en de Betuwe heette het oude land van de vrije voorouders. Zo groeide een Romeinse grensoorlog uit tot een nationale mythe, verteld en geschilderd als het eerste hoofdstuk van de Nederlandse vrijheid.