Het popje van Bolsward

In het jaar 1640 stond voor de Bolswarder schepenen een erfenisproces. Een rijke graanhandelaar was kinderloos gestorven. Zijn neef Sytse beweerde dat de overledene hem op zijn doodsbed alles had nagelaten. De andere familieleden bestreden dit. Niemand had de woorden van de stervende gehoord. Behalve, zei Sytse, de oude knecht Wybren, die in de kamer was geweest.

Wybren werd voor de schepenbank gedaagd. De jongeman Sytse had hem heimelijk drie ducaten beloofd als hij wilde getuigen dat hij de erfeniswoorden had gehoord. Wybren, oud en arm, had toegestemd. Op de dag van het proces legde hij de eed af, met de hand op de Statenbijbel: «Zo waarlijk helpe mij God almachtig.»

Op het moment dat Wybren de woorden uitsprak, klonk een dunne, scherpe stem in de raadszaal: «Wybren liegt!» De schepenen sprongen op. Allen keken in het rond, doch er was niemand die had kunnen spreken. Toen wees een van de schepenen omhoog, naar de nis bij het plafond. Het houten popje, dat daar al sinds de bouw van het stadhuis stond, hield zijn houten armpjes geopend en zijn houten mond half geopend.

Wybren werd zo wit als kalk, viel op zijn knieën en bekende. Sytse werd verbannen uit Bolsward; Wybren kreeg drie maanden cel maar werd vrijgesteld omwille van zijn ouderdom. De erfenis ging naar de overige familie. En het popje? Dat zweeg sindsdien voor altijd, doch werd in 1648 door de stadssmid een nieuw stalen draadje aan de pols gegeven, «om er zeker van te zijn dat het zou blijven staan, mocht het ooit weer iets willen zeggen».

Sindsdien geldt onder de Bolswarders een spreekwoord: «Pas op voor it Bolswarder popke» — pas op voor het popje van Bolsward, want hij die meineed pleegt in de raadszaal van Bolsward, ziet hoe het hout begint te bewegen. De schepenen lieten in de zeventiende eeuw de eedsformule altijd uitspreken met het gezicht naar de nis gekeerd. Tot vandaag wordt elke trouwerij die in het stadhuis voltrokken wordt, voorafgegaan door een blik van de ambtenaar naar boven.

Soms vragen toeristen aan de gids: «Maar dat is toch maar een legende?» De gids glimlacht en zegt: «Probeer het maar eens, zeg er gerust een leugen onder.» En vervolgens kijkt iedereen vanzelf naar boven.