Het Doevere-vuur op Terschelling

Op Terschelling waakt de Brandaris al sinds 1594 over de schepen. Hij staat op West-Terschelling, dicht bij de haven, en zijn licht reikt mijlen ver de Noordzee in. Doch op de oostkant van het eiland, voorbij Hoorn en Oosterend, voorbij de Boschplaat, brandt soms een tweede vuur op stormnachten. Het is laag boven de duinen. De eilanders zien het vanaf hun zolderraam, en zij sluiten meteen de luiken. Want het Doevere-vuur waarschuwt niet, het lokt.

Wie het vuur is, weten de oudste eilanders. Het is de geest van een Engelse kapitein die op 20 augustus 1666 de stad West-Terschelling in brand stak op bevel van Sir Robert Holmes — in de oorlog tussen Holland en Engeland. Honderden Hollandse koopvaardijschepen gingen die nacht in vlammen op. De volgende dag, op de terugweg naar zijn vlaggenschip, sloeg het sloep van de Engelse kapitein om voor de Doeveren, en hij verdronk. Sindsdien brandt hij verder, op zijn manier.

Het Doevere-vuur ziet eruit als een vriendelijk havenlicht. Een varend schip dat het van zee uit ziet, denkt: dat is de Brandaris of een nieuw licht op Terschelling. Het stuurt erop af. Maar dichterbij gekomen blijkt het geen havenlicht: het brandt boven het zand, niet boven water. Voor het schip de buitenste zandbank passeert, is het al te laat. De geest van de Engelse kapitein steekt zo elk jaar een paar Hollandse, Duitse of soms Franse schepen in brand — in vereffening, zegt men, voor de schepen die hij in 1666 verbrandde.

Strandvonders die naar de gestrande wrakken gaan, vinden meestal één bijzonder voorwerp aan boord: een verbrand stuk hout met de letters «HMS», half geblakerd. Dat is, zeggen ze, het visitekaartje van de Engelsman.

De Brandaris-wachters zien het Doevere-vuur ook. Maar er heen rijden over de Boschplaat, een uur ver, kunnen ze niet snel genoeg. Wat zij wel doen: zodra het Doevere-vuur brandt, doen zij de Brandaris voor één minuut uit. Een schip op zee dat verstandig is, wacht dan en kijkt nog eens. Het tweede vuur dat helder blijft is altijd het verkeerde.

Op vandaag heet de Boschplaat een natuurreservaat van Vogelbescherming Nederland en is ’s nachts gesloten. Maar de oude eilanders, die nog op de Boschplaat hebben mogen lopen voor 1969, vertellen dat zij het vuur soms gezien hebben. Het stak niet meer aan, doch het brandde — en in het hart van de vlam stond, zeggen zij, een man met een Engelse kapiteinshoed, die naar zee keek.