De stille ronde van Bergen op Zoom

Mertens hoorde om half twaalf voetstappen in de Lange Vredestraat. Hij hoorde dat het er meer dan tien waren, dat zij Frans spraken in fluistering, dat zij in de richting van het stadhuis liepen. Volgens reglement moest hij «te wapen» roepen. Hij riep niet. Hij liep stil naar de stadhuiswacht, fluisterde aan de stadsbewaarder Janssen wat hij had gehoord, en samen alarmeerden zij — in stilte — tien stadssoldaten. De Franse patrouille (zestien man, op weg naar het stadsarchief om documenten te roven) werd in de archiefstraat ingesloten zonder schot. Vier opgegeven, twaalf gevangen. Niemand gewond.

De stadsraadvergadering van 16 september 1747 dankte Mertens. Burgemeester Van Beresteyn vroeg: «Cornelis, hoe wist je dat je niet moest roepen?» Mertens: «Ik wist het niet. Ik luisterde. Toen ik luisterde hoorde ik dat zij ook luisterden naar mij. Wie luistert wint van wie roept. Ik heb gewoon niet meer geroepen sinds vannacht.» De Bergse stadswet werd in 1748 aangepast: nachtwachters mochten in plaats van uren-roepen ook luister-rondes maken «naar inzicht van de wachter». Mertens werkte tot zijn pensioen in 1769 als nachtwachter, deed nooit meer een «hardop-ronde». Hij stierf in 1781 op zijn tweeenzeventigste. Op zijn graf staat één woord: «Stil».