Het Engelandgat

In het jaar 965, toen Gent nog een stad van houten huizen en stenen muren was, en graaf Arnulf II over Vlaanderen heerste, gebeurde het ondenkbare: twee koningen vielen tegelijk aan. De koning van Frankrijk en de koning van Engeland trokken met hun legers naar Gent, elk vanuit een andere windrichting, en sloten de stad in als een vuist om een keel.

De reden was handel — het was altijd handel. Gent lag op het kruispunt van de Leie en de Schelde, en wie Gent beheerste, beheerste de wol, het laken en het geld dat erdoorheen stroomde. Beide koningen wilden dat geld. Geen van beiden was bereid het aan de ander te laten.

De Gentenaars zaten opgesloten achter hun muren en keken naar de vuren van twee legers die zich uitstrekten tot aan de horizon. Er was geen ontzet in aantocht, geen bondgenoot die kon helpen. De stad moest onderhandelen of sterven.

Beide koningen stuurden gezanten naar stadhouder Diederik van Beveren. De Fransen eisten belasting en trouw. De Engelsen eisten meer — iets wat geen stad ooit had toegestaan.

De Engelse koning, zo vertelt de legende, wilde persoonlijk door de stadsmuur naar binnen rijden. Niet door de poort — dat was te gewoon. Hij wilde dat er een gat in de muur werd geslagen, een doorgang die niet bestond, speciaal voor hem geopend. En eenmaal binnen wilde hij op de Vrijdagmarkt, in het hart van de stad, eigenhandig graan zaaien op de keien — het gebaar van een veroveraar die laat zien dat de grond onder de voeten van de Gentenaars niet van hen is, maar van hem.

Het was een vernedering zo diep dat de schepenen er stil van werden. Maar het alternatief was erger. De Engelse ridder die de eis overbracht, maakte duidelijk: weiger, en Gent wordt met de grond gelijkgemaakt. Elke man, vrouw en kind.

Diederik van Beveren boog het hoofd. De muur werd opengebroken tussen de Posteernepoort en de Torrepoort, en de Engelse koning reed door het gat dat zijn soldaten hadden geslagen — triomfantelijk, langzaam, zodat iedereen het kon zien.

Op de Vrijdagmarkt zaaide de koning zijn graan. De korrels vielen op de kasseien en ontkiemden nooit — maar dat was ook niet de bedoeling. De bedoeling was het gebaar, de boodschap, de vernedering. Kijk, zei het graan op de stenen, deze stad is van mij.

Daarna trok de koning zich terug, en de Gentenaars muurden het gat weer dicht. Maar de naam bleef. De doorgang heette voortaan het Engelandgat — het gat van Engeland — en de hele buurt tussen de Leie en de Houtleie werd Ingeland genoemd. Eeuwenlang herinnerde de naam de Gentenaars aan de dag dat hun stad was vernederd door een koning die zelfs hun muur niet de moeite waard vond om te gebruiken.

Later werd het Engelandgat omgedoopt tot Akkerstraat, en nog later tot Rasphuisstraat. Kroniekschrijvers als Marcus van Vaernewyck schreven het verhaal op, en historici twijfelen of het werkelijk zo is gebeurd. Maar de Gentenaars zijn een volk dat zijn wonden bewaart als herinneringen. Het gat is gedicht, de straat is hernoemd, maar het verhaal van de dag dat Engeland een gat sloeg in de trots van Gent — dat is nooit vergeten.