De Gouden Kar van Bergen

Waltrudis was een Lombardische adellijke dame uit de zevende eeuw, geboren in de familie van koning Dagobert I. Zij gaf haar rijkdom op en stichtte rond 668 een religieuze gemeenschap in Bergen, destijds nog een zeer afgelegen plaats in het graafschap Henegouwen. Voor meer dan dertig jaar leidde zij dit klooster met grote wijsheid en heiligheid. Haar leven was gewijd aan gebed, werk en liefdadigheid jegens de armen die zich tot haar wendden.

Na haar dood in 688 werd Waltrudis door het volk dadelijk als heilige vereerd. Haar lichaam werd met groot eerbetoon in de kapel van het klooster bijgezet. Weldra begonnen zich wonden te sluiten als men de steen raakte waar haar graffiti lag, en zieken werden genezen door haar tussenkomst. Binnen twee eeuwen was Waltrudis een van de meest vereerde heiligen van de Lage Landen geworden.

In de Middeleeuwen, toen Bergen — of Mons zoals het in het Frans heet — was uitgegroeid tot een belangrijke stad, besloot het stadsbestuur dat de relikieken van hun patroonheilige op waardige wijze moesten worden vervoerd. Men kon niet langer accepteren dat deze heilige vrouw in een eenvoudige doos op een kar werd getild. Dus werd besloten een monument van schoonheid en goud te creëren.

Ambachtslieden uit heel Europa werden uitgenodigd. De bouwmeester bracht jaar na jaar samen met zijn helpers een meesterwerk voort: een wagen ter grootte van een huisje, versierd met goud en zilver, sieraden en kunstige houtsnijwerken. Beelden van heiligen versierden elke hoek. Op de dak, waar iedereen het kon zien, stond een kruis van zuiver goud. Zonder dat iemand het kon verklaren, voelde men dat de Gouden Kar niet alleen een voertuig was, maar een heilige plaats.

Elk jaar op de dag van de Ducasse wordt de Gouden Kar uit de Collegiale Sint-Waltrudiskerk gehaald. Twintig machtige Mechelse paarden worden ingespannen — dezelfde dieren die elke Ducasse dienen, voortgezet over generaties. De wagen wordt voortgetrokken door de nauwe straten van Bergen, langs duizenden toeschouwers die zich terugtrekken tot grote stilte.

Maar dan — en hier bevat de legende haar waarheid — naderen zij de heuvel. Dit is het moment waar alles om draait. De hoogte bedraagt niet meer dan vijftig meter, maar voor het oude gewicht van de Kar, zelfs met twintig paarden, is het een uitdaging die twijfel zaait. Zal de Kar deze heuvel op kunnen? Zal de heilige Waltrudis haar volk zegenen met een voorspoedig jaar?

Volgens de volksverhalen heeft de Kar sinds de Middeleeuwen slechts drie keer niet kunnen klimmen op haar eerste poging. Drie jaar van honger, ziekte en tegenspoed. Alle andere jaren — van meer dan vijfhonderd jaren — heeft de Kar de heuvel overvonnen, en Bergen is gespaard gebleven.

In latere eeuwen, toen de moderniteit begon, wilden sommigen het wonder rationaliseren. Misschien was het mechanica? Misschien pure traditie? Misschien simpele haast van de paarden? Maar wat velen niet weten is dat de paarden geen gewone trekpaarden zijn. Zij worden jarenlang speciaal getraind en geselecteerd. Alleen de sterksten mogen de eer hebben de Kar van Waltrudis te trekken.

Toch — en hier zwijgen zelfs de sceptici — gebeuren er momenten waarin de Kar tegengewicht voelt waar geen paarden staan. Voerleden jaar, vertelden oude mannen, voelden de paardrijders hoe de Kar, net toen zij struikelden op de steilste plek, plotseling lichter werd, alsof onzichtbare handen meehulpen. De oude volksgeloof zegt dat dit de hand van de heilige zelf is.

Vandaag nog, na meer dan vijftien eeuwen, trekt Bergen elk jaar uit om de Kar te zien. Vandaag nog knielt men neer als de Kar passeert. En vandaag nog geloven duizenden — of zij nu religieus zijn of niet — dat op die heuvel, op dat moment, het hemelse en het aardse elkaar raken.