De Bernkasteler Doctor

In het jaar 1360, zo vertelt men in Bernkastel, lag Boemund II, keurvorst en aartsbisschop van Trier, ziek op burcht Landshut. De burcht, sinds 1277 hoog boven het stadje opgetrokken, was de zomerresidentie van de Trierse kerkvorsten: koel in de hitte, veilig achter zware muren en met uitzicht op de wijde lus die de Moezel om de daken legt. Maar van dat uitzicht had de vorst niets. Hij had koorts, kon geen voedsel binnenhouden en werd van dag tot dag grauwer.

Uit Trier kwamen zijn lijfartsen, uit Koblenz een chirurgijn, uit Keulen een geleerde die Latijn en Arabisch las. Ze lieten hem aderlaten. Ze gaven hem aftreksels van alsem en duizendguldenkruid, pleisters van gestampte wortel, poeders die zwart kleurden in wijn. Ze bekeken zijn tong, roken aan zijn adem en waren het over alles oneens behalve over dit ene: de keurvorst zou de herfst niet halen.

Toen de vorst nauwelijks nog sprak, liet de burchtvoogd de poort openzetten voor iedereen die raad wist. Zo klom die middag ook een oude wijnboer uit de stad de steile trap naar de burcht op, met een klein vat op zijn schouder.

De knechten lachten hem uit. Wat wilde een man met aardkorsten onder zijn nagels bij een stervende kerkvorst? «Heer,» zei de oude, en hij zette het vat neer, «ik ben geen dokter. Ik heb alleen dit. Het komt van de helling recht onder uw venster.»

Die helling is een van de steilste van de Moezel — op sommige plekken loopt ze tot vijfenzestig procent omhoog. De bodem bestaat uit verweerde leisteen, die overdag de zon opzuigt en ’s nachts weer afgeeft, en de rivier beneden kaatst het licht een tweede keer tegen de zuidhelling op. Daar rijpt de riesling langer en trager dan waar ook, en wie zulke rijen wil bewerken, doet dat met de hand of niet.

Men schonk de keurvorst een beker in. Hij dronk, en viel daarna in een slaap die een dag en een nacht duurde. De artsen fluisterden dat het einde nabij was. Maar de volgende ochtend ging Boemund rechtop zitten, vroeg om brood en om nog een beker, en riep, toen hij de wijnboer bij de deur zag staan: «De beste dokter van mijn land groeit in deze wijngaard!» Sindsdien, zegt Bernkastel, heet die wijnberg de Doctor.

Eerlijk is eerlijk: het is een mooi verhaal, maar het is stadsoverlevering. Boemund II regeerde inderdaad van 1354 tot 1362 en Landshut was werkelijk een residentie van de Trierse keurvorsten, alleen kent geen middeleeuwse bron de genezing. De naam Doctor duikt pas in de zeventiende eeuw in de akten op — in 1677 bij een erfenis — en raakt in de achttiende eeuw als wijnbergnaam ingeburgerd. De legende kwam later, zoals goede legendes vaak doen: nadat de wijn al beroemd was.

Beneden de wijngaard ligt het stadje dat de naam draagt. Aan de markt staat tussen de vakwerkhuizen het scheve Spitzhäuschen uit 1416, smal als een wig en met een bovenverdieping die breder is dan de onderbouw. Boven de daken staat de ruïne van Landshut, sinds een brand in 1692 zonder dak. En aan de overkant van de rivier ligt Kues, waar in 1401 Nicolaas van Cusa werd geboren, de schippersjongen die kardinaal, wiskundige en filosoof werd. Pas op 1 april 1905 werden beide plaatsen tot één stad verenigd.

Wie vandaag de trap naar de burcht neemt, loopt langs de muurtjes van de Doctor. Drie hectare leisteen, riesling, en een naam die stamt uit een ziekbed dat misschien nooit heeft bestaan.