De Walpurgisnacht op de Brocken

De Harz is oud gebergte, afgesleten en dichtbebost, en de Brocken steekt er als een kale kop bovenuit. Op die hoogte groeien geen bomen meer; er ligt alleen graniet, laag struikgewas en een wind die zelden gaat liggen. Op ongeveer driehonderd dagen per jaar hangt de top in de wolken.

Voor de mensen in de dorpen eromheen was dat geen weerkundig gegeven maar een mededeling. Een berg die je bijna nooit ziet, waar het bijna altijd stormt, waar sneeuw ligt als beneden het koren rijpt, is geen gewone plek. Men noemde hem de Blocksberg, en men wist wat daar gebeurde.

Wie er toch heen ging, kwam terug met verhalen. Er waren kringen in het gras waar niets wilde groeien. Er waren stenen die eruitzagen als een altaar, als een kansel, als een wasbekken voor heksen, en men gaf ze ook die namen. En er was, boven alles, de gedaante in de mist.

De datum is niet toevallig. In de vroege middeleeuwen viel op 1 mei het oude voorjaarsfeest, de nacht waarin het vee naar buiten ging en de zomer begon. De kerk legde er de gedenkdag van de heilige Walburga overheen, een Engelse abdis die op 1 mei heilig werd verklaard. Zo kreeg de heidense nacht een christelijke naam en bleef ze precies wat ze was: een grensnacht, waarin de gewone regels niet golden.

Wat men vertelde was dit. In de nacht van 30 april zalven de heksen zich met vet, gaan schrijlings op een bezemsteel, een oven schuiver of een zwarte bok zitten en roepen de spreuk. Ze vliegen door de schoorsteen naar buiten, boven de bossen langs, van alle windstreken naar de Brocken. Daar brandt het vuur. Daar zit de duivel op de troon, en een voor een treden ze naar voren, brengen hem hun eer en dansen dan met hem, ruggelings, tot de haan kraait.

De boeren namen het ernstig genoeg om er iets tegen te doen. Men legde bezems met de steel omhoog voor de deur, men zette kruisen van teer op de staldeuren, men luidde de klokken en maakte lawaai met zwepen en ketels om ze uit de lucht te houden. In sommige Harzdorpen doet men dat op 30 april nog steeds, al is het inmiddels vooral een feest met vuur en verkleedpartij.

Het hardnekkigste bewijs dat er iets op de berg was, leverde de berg zelf. Wie bij laagstaande zon de top nadert terwijl er mist voor hem hangt, ziet plotseling een enorme donkere gestalte in de nevel staan, soms omgeven door een ring van gekleurd licht. De gestalte beweegt als hij beweegt, heft de arm als hij de arm heft, en verdwijnt als de mist scheurt.

Het is zijn eigen schaduw, op de mist geprojecteerd. Men noemt het het Brockengespenst, en het is te zien op vele bergen, maar nergens zo vaak als hier, omdat nergens zo vaak de wolken op de top liggen. Voor wie het niet wist, was het onmiskenbaar een geest, groter dan een mens, die de klimmer nabootste alsof hij hem uitlachte.

In 1808 zette Goethe de berg definitief op de kaart. In Faust laat hij Mephisto zijn geleerde op Walpurgisnacht mee naar boven nemen, dwars door het gebroed op de rotsen, en sindsdien is de Brocken niet alleen een Harzberg maar een adres in de wereldliteratuur. Vandaag rijdt er een stoomtrein naar de top, staat er een bezoekerscentrum, en verzamelen zich elk jaar op 30 april duizenden mensen in Schierke en Thale, verkleed als heks en duivel. Het vuur brandt nog. Alleen wordt er nu bier bij verkocht.