Het meisje en de mooie tak van Bétharram

De gave de Pau daalt af van het cirque de Gavarnie, stroomt langs Lourdes en Pau, en voert hier een snel, vaak gezwollen en altijd gehaast water. In de middeleeuwen bouwde men op de oever een bastide die men Lestelle noemde, naar de ster ; aan de overkant verrees de kapel van Bétharram. Het is het land van Béarn, tussen Pau en de eerste bergen. Gave is het woord dat men in de Pyreneeën voor een rivier gebruikt.

In de zeventiende eeuw was Bétharram het tweede bedevaartsoord van het koninkrijk, na dat van Le Puy. Men kwam er van heinde en verre, want men werd er genezen. Pierre de Marca, een Béarnese geleerde die aartsbisschop van Parijs werd, tekende tussen 1620 en 1642 tweeëntachtig wonderen op : blinden en verlamden die genazen, zieken die opstonden, en drenkelingen die uit de golven van de gave werden getrokken.

Het zijn die reddingen aan het water die de sierlijkste legende van de plek deden ontstaan, die welke haar, zegt men, haar naam bezorgde.

Men vertelt dat een meisje langs de gave liep toen er op de oever een bijzonder mooie bloem openging. Zij boog zich om haar te plukken, haar voet gleed weg, en het kolkende water sleurde haar mee. De golven sloten zich al boven haar toen zij met al haar kracht de Maagd om hulp riep.

Toen, zo zegt de legende, verscheen er een tak binnen haar bereik, gereikt als een hand. Zij klampte zich eraan vast en werd levend op de oever gebracht. Uit dankbaarheid kwam zij in het heiligdom een gouden tak neerleggen : en het is aan die mooie tak, beth arram in het Béarnees, dat de plek haar naam zou danken.

Hier past eerlijkheid. Bétharram betekent inderdaad mooie tak, maar de geleerden houden die naam voor oud, en het meisje voor een vrome verklaring die er later bij kwam. Het verhaal zelf, voorzichtig, plaatst zich niet in de tijd. Maar het strookt met wat men al van Bétharram zei, waar men onder de weldaden zoveel drenkelingen telde die uit het water werden gered.

Twee andere wonderen maakten het heiligdom beroemd. Het eerste, dat van Onze-Lieve-Vrouw van de Ster, wil dat herders op de oever in een lichtende struik een stralend Mariabeeld vonden ; naar de overkant gedragen, keerde het uit zichzelf naar zijn plaats terug, zodat men de kapel bouwde op de plek zelf van de vondst. Het tweede is dat van het kruis : in 1616 op de heuvel geplant, twee maanden later door een storm neergehaald voor de ogen van vijf boeren uit Montaut, richtte het zich vanzelf op in een groot licht. In 1623 werd de eerste calvarie ingewijd, en twee eeuwen lang heette het heiligdom Onze-Lieve-Vrouw van de Calvarie.

De kruisweg die men vandaag beklimt werd vanaf 1805 hersteld en van 1841 tot 1845 herbouwd op de ruïnes van de monumenten die tijdens de Revolutie waren verwoest, met reliëfs van de Passie gebeeldhouwd door Alexandre Renoir. Beneden staat de brug van Bétharram, een enkele boog uit 1687, sinds 1925 op de monumentenlijst.

Niet ver vandaan openen zich de grotten van Bétharram, ontdekt in 1810 en in 1903 voor het publiek geopend, die men te voet, per boot en dan per treintje doorkruist. Bernadette Soubirous kwam als kind vaak bidden in Bétharram, en het is de rozenkrans die zij van hier meebracht die zij in 1858 vasthield bij de verschijning van Lourdes. Van dit alles heeft de stad de zachtste naam bewaard : mooie tak.