De maanvissers van Lunel

Lunel is oud. De moerassige vlakte werd al in 115 voor onze jaartelling Romeins gebied, en in de middeleeuwen bloeide het stadje, tot baronie verheven, tussen de vijver en de garrigue. Zijn duurzaamste roem dankt het aan een joodse gemeenschap die zich er in de loop der eeuwen vestigde: uit Al-Andalus verdreven, stichtten de Tibboniden, onder wie Samuel Ibn Tibbon, er een grote talmoedschool. Men noemde Lunel de kleine Jéruzalem, en zijn befaamde geneeskundige school geldt als een van de bronnen van de faculteit van Montpellier.

De stad leefde ook van het zout. In 1298 verleende Filips de Schone haar het monopolie op de verkoop ervan, en omstreeks 1300 begon men een kanaal te graven vanaf de Étang de l’Or; pas in 1718 bereikte het de stad. Over dat kanaal en zijn haven ging het zout, de wijn, het graan en het hout, en Lunel werd een doorgangspunt tussen de zee en het achterland. In 1319 verbanden de brieven van Filips de Schone de joden uit het koninkrijk; sommige families droegen de naam van de stad met zich mee. Maar het water, de boten en de moerasnachten bleven, en uit die nachten is het verhaal geboren.

In de moerassen vist men op paling, en de paling jaagt graag in nachten zonder maan. De vissers van Lunel trokken er dus op uit als de hemel het donkerst was, hun tenen manden aan de arm. Op een nacht nu, vertellen de ouden, lag de volle maan op de bodem van het kanaal: haar spiegelbeeld dreef op het zwarte water als een grote zilveren schotel. Een wolk schoof voorbij, een rimpeling liep over het water, en het beeld doofde ineens. De maan, dachten zij, was in het kanaal gevallen en verdronk.

Zij moest gered worden. De moerasbewoners snelden toe met hun netten en hun grote tenen manden en begonnen de maan te vissen. Zij schraapten het water, haalden de lege fuiken op, begonnen opnieuw, zeker dat zij haar weldra boven zouden brengen. De hele nacht zetten zij door, doorweekt en koppig, zonder dat enig net iets anders opleverde dan slib en waterplanten.

Bij het ochtendgloren week de wolk, en de maan verscheen rustig aan de hemel, daar waar zij altijd was geweest. De vissers, zegt men, prezen zichzelf dat zij haar zo goed hadden opgevist. De omliggende dorpen lachten er lang om, en de bijnaam bleef: pescaluna, maanvisser. Hij heeft hen nooit meer verlaten.

De geleerden geven de bijnaam een nuchterder verklaring. Omdat men de paling alleen in donkere nachten ving, en de maan zich dan, zei men, steeds zeldzamer maakte, kwam men ertoe te zeggen dat de moerasbewoners haar eenvoudigweg hadden weggevist; de naam Lunel, zo dicht bij luna, deed de rest. Het doet er niet toe: de stad heeft het woord letterlijk genomen. Op een plein staat het beeld van de Pescalune, en de zilveren maan blinkt nog altijd op het wapen, met daarboven een gouden ster.

Het kanaal, in 1937 buiten dienst gesteld en zijn haven in 1942 gedempt, is niet meer dan een rustige wandeling, maar de Petite Camargue begint aan de poorten van de stad. In haar manades leven de zwarte stieren en de witte paarden, en in de arena Francis-San Juan wordt de course camarguaise gelopen: de raseteurs, in het wit gekleed, rukken de stier de kokarde af die tussen zijn horens is geknoopt. Het is een spel van behendigheid en geen dodende strijd, en de stier is er de held.

Zo gaat Lunel voort, tussen de geleerdheid van zijn kleine Jéruzalem, het zout van zijn kanaal en de maan van zijn vissers. Of men nu de vertellers gelooft of de geleerden, één ding blijft: van alle steden van Frankrijk is het deze die de maan wilde vissen, en die er trots op is.