Gekke Hiske

Op een markt in Sneek bood een koopman uit Holland een vet kalf te koop aan. Gekke Hiske, in haar versleten jas, kwam er bij staan en streek het kalf over de rug. «Lief beest,» zei zij. «Hoeveel?» De Hollander zag een dwaas vrouwtje en zei: «Vijf gulden, beste vrouw, het is een koopje.» Vijf gulden was twee keer te veel. Gekke Hiske dacht na, mompelde, en zei: «Ik betaal vier gulden vijftig.» De Hollander knikte: hij dacht dat zij geen idee had en blij betaalde wat hij vroeg.

Hiske gaf hem vier gulden vijftig in koperen munten. De Hollander telde, en het klopte. Hij gaf haar het kalf. Hiske bond het touw rond haar pols, en liep weg. Pas thuis ontdekte de Hollander dat de helft van haar koperen munten een paar zware loden knopen waren, half geschuurd om op koper te lijken. Vier gulden bestond uit lood. Het kalf was gestolen. Toen Hiske een week later op de markt verscheen, vluchtte de Hollander zonder zijn waar af te ronden.

De pastoor van Wirdum klaagde dat Hiske kippen stal. Hij riep haar bij zich. «Hiske,» zei hij, «hebt gij vannacht een kip uit mijn kippenhok genomen?» Hiske keek naar de grond en zei: «Hoogeerwaarde, dat heb ik niet.» De pastoor: «Zweer dat op de Bijbel.» Hiske legde haar hand op het oude boek dat de pastoor uit de kerk had gehaald, en zwoer: «Ik heb geen kip uit uw kippenhok genomen.»

De pastoor liet haar gaan. Pas later begreep hij. Hiske had een drijfnet gespannen vóór het kippenhok. De kippen waren zelf in het net gevlogen toen Hiske ’s nachts een knal had gemaakt. Zij had nooit het hok ingelopen. Letterlijk had zij niet gelogen.

Toen Hiske oud werd en niet meer kon werken, deed het dorp Wirdum een collecte voor haar — uit medelijden, doch ook uit angst, want niemand wilde dat zij in zijn schuur kwam stelen. Hiske bedankte, doch zei dat zij niets nodig had. Bij haar dood vond men in haar hut twaalf zakken met zilveren rijksdaalders, drie gouden ringen, en een lijst van iedereen in de Greidhoeke die haar ooit had bedrogen, met naast elke naam wat zij van hen had teruggenomen.

Het geld werd door de pastoor verdeeld onder de armen. De lijst werd verbrand — want anders, zei de pastoor, zou heel Wirdum elkaar opnieuw bekijken. Sinds Hiske heet in Friesland elke vrouw die slimmer is dan ze laat zien een «Gekke Hiske».