Hoe de Gruwel aan zijn paard kwam

Op de morgen van 14 mei 1822 kwam Berend uit zijn hut en zag voor de schaapskooi een paard staan: bruin, vier jaar oud, gezadeld, geen ruiter. Het paard at rustig van het gras alsof het er sinds jaren stond. Een briefje hing aan de zadel. Het briefje had één regel: «Voor De Gruwel, omdat hij zijn schapen zonder paard heeft gehoed.»

Berend ging naar Loenen, naar Apeldoorn, naar de Hoge Veluwe-jachtopzichter. Niemand kende het paard. Niemand had het gezien aankomen. Het paard had geen brandmerk. Berend hield het. Hij gebruikte het om zijn schapen voor te lopen op het pad naar de markt in Apeldoorn — veertien kilometer dat hij voorheen drie dagen gedaan had te voet, nu in één dag te paard.

In 1834, twaalf jaar na de gift, kreeg Berend bezoek. Een oude vrouw, niet uit het dorp, geen nederlands accent, zei: «Berend Goldbeck, het paard was van mijn man. Mijn man heeft het je gegeven omdat hij je in de winter van 1819 zag, toen je je laatste lammetje in je armen droeg dertien kilometer door de sneeuw naar Apeldoorn omdat je geen paard had. Hij is in 1821 gestorven en wenste één daad ongedaan te maken — dat hij je niet had aangesproken. Hij liet me beloven het paard naar je te brengen na zijn dood. Ik heb een jaar gewacht, en ben in mei 1822 gekomen. Het paard heeft je dienst gedaan.»

Berend gaf de vrouw zijn enige bezit van waarde — een zilveren kruisbeeld — voor haar moeite. Hij hield het paard tot zijn dood in 1856. Het paard, ondanks zijn ouderdom, leefde langer dan Berend en stierf in 1859. De Veluwsche traditie zegt: gulle daden komen terug, soms via paden die je niet had verwacht, soms na lang wachten, maar ze komen.