De magneetberg

Schipper Eelke Tjepkema voer met zijn driemaster De Fryslân in 1683 op Archangelsk om bont te kopen. Een storm dreef het schip op de derde nacht uit de koers en het vond zich, in de mist, voor een eiland van zwarte rots. Geen kaart vermeldde dat eiland. Toen de mist optrok, zag Eelke dat het eiland geen levend wezen droeg, geen boom, geen vogel — alleen kale glimmende zwarte rotsen.

De stuurman wees plots op het kompas: de naald draaide om en wees naar het eiland. Niet naar het noorden. Eelke begreep het. Hij had ervan gehoord van zijn grootvader. «Magneetberg!» riep hij. «Allen, draai het schip !» Doch het was te laat. Een stille kracht trok het schip naar de rots. Niet het zeil, niet de stroming — het ijzer in het schip werd aangetrokken.

Eelke begreep wat er ging gebeuren. Hij riep zijn timmerman: «Werk! Trek elke ijzeren spijker uit het schip! Werp ze in zee!» De timmerman beefde, maar gehoorzaamde. Met breekijzers haalden de matrozen elke spijker uit de planken. Spijker na spijker, klink na klink, vlogen ze weg over de boorden in zee, getrokken door de magneetberg.

Het schip kraakte. Zonder spijkers raakten de planken los. Het anker schoot uit zijn houder en vloog door de lucht naar het eiland. De kogels van de scheepskanons schoten door hun klepven, alsof het draken waren die naar hun nest vlogen. Het schip viel uit elkaar als een poppenkast. Doch toen alle ijzer weg was, kwam het schip tot rust. Houten planken, ten minste die niet meer met ijzer in elkaar staken, dreven nu vrij in zee.

Eelke en zijn mannen bouwden van de drijvende planken een vlot. Zonder één spijker, alleen met touwen geknoopt. Op het vlot voeren zij weg van het zwarte eiland. Acht dagen lang dreven zij op de Witte Zee. Op de negende vond een Russisch koggenship hen. De mannen werden naar Archangelsk gevoerd, en thuisgebracht naar Hindeloopen via Hamburg.

Eelke vertelde het verhaal van de magneetberg, doch niemand geloofde hem. Hij stierf in 1701, oud en arm. In zijn boekenkast was één stuk hout uit De Fryslân bewaard, met één gat erin op de plek van de spijker — het bewijs, zei hij, dat de magneetberg bestond. Het stuk hout hangt vandaag in het Hindelooper Museum, in een vitrine waarop staat: «Hout uit een schip dat te dicht bij een geheim eiland kwam.»