Het paard van Leiden

Het Beleg van Leiden duurde van 26 mei tot 3 oktober 1574. In juli waren al alle huisdieren op — honden, katten, ratten, paarden, ezels. In augustus aten de Leidenaars leer, schoenzolen en boeken-banden. Burgemeester Pieter van der Werff bezat één wit paard, Hagedoorn, zes jaar, dat hij weigerde te slachten. De stadsraad vroeg het hem twee keer; hij weigerde twee keer. «Een burgemeester moet de laatste honger lijden, niet de eerste. Wie eet wil zelf eten, niet zijn paard. Hagedoorn blijft.» De stadsraad accepteerde. Hagedoorn at samen met de gezinsleden Van der Werff hetzelfde — gras tussen de stenen, gekookte boomschors, zoutwater. Hij werd dunner maar leefde.

3 oktober 1574, vier uur ’s ochtends. Geuzen onder admiraal Lodewijk van Boisot kwamen via de Vliet de stad binnen, met haring en witte brood. Burgemeester Van der Werff zat al klaar op Hagedoorn bij de Koepoort. Toen Boisot binnentrad, gaf Van der Werff hem één moment het paard terug aan de geuzen: Hagedoorn zou Boisot de stad inleiden. Het werd niet zo. Boisot zei: «Burgemeester, het paard heeft de honger overleefd dat de stad heeft gewonnen. Ik rijd niet op uw paard. U doet het.» Van der Werff reed Hagedoorn over de Breestraat naar de Pieterskerk. Stadsbevolking zag het — een levend wit paard in oktober 1574 was wonder. Hagedoorn leefde nog tien jaar; hij stierf in 1584, oude leeftijd, in Van der Werffs stal. Op de Pieterskerk-houtsnijwerk uit 1580 staat een ruiter op een wit paard met de inscriptie «Hagedoorn 1574». De Leidse traditie zegt: «Een paard niet eten in honger is niet domheid; het is hoop. Wie zijn paard eet eet zijn vermogen om te ontsnappen. Wie zijn paard houdt heeft één been om in te rijden als het ontzet komt.»