Ridder Jan met de Kaak

Jan van Wassenaer kreeg op vijfjarige leeftijd in 1223 een paardentrap tegen zijn onderkaak; de kaak heelde misvormd, schuin naar links, met één grote vlek. Hij groeide op tot ridder — sterk, lang, scherpzinnig — maar kon niet duidelijk spreken. Hij hield zijn rechterhand voor zijn mond bij gesprekken. In 1250 vertrok hij op kruistocht naar Jeruzalem met dertien Hollandse ridders. De groep arriveerde in juli 1251.

In Jeruzalem ging Jan op één nacht alleen naar de Heilige Grafkerk om te bidden. Twaalf uur lang. De volgende ochtend kwam hij eruit met een rechte kaak — geen vlek, geen schuinte, normale spraak. Hij vertelde aan de andere ridders niets. Zijn rechterhand bleef sindsdien dichtgevouwen, vuist gesloten. Hij at met links, schreef met links, zwaaide met links. Hij keerde naar Wassenaar terug in 1252. Niemand vroeg hem naar de hand; men dacht dat hij verlamming had. Hij trouwde in 1255 met Aleid van Holland, kreeg vier kinderen, regeerde Wassenaer en Voorschoten goed. Hij stierf op 14 maart 1283, vijfenzestig jaar oud, in zijn slaap. Bij het kleden van het lichaam vroeg de pastoor de vrouw om Jans rechtervuist te openen — voor het laatste oliesel. De vuist opende moeilijk; in de palm lag één zwarte steen, één centimeter, glanzend, koud. Niemand kende de steen. Aleid herinnerde zich Jans laatste woorden, drie weken eerder: «De steen is van Jeruzalem. Hij heeft mijn kaak hersteld; mijn vuist heeft hem 32 jaar bewaard. Begraaf hem niet met mij; geef hem aan iemand die de spraak van een misvormde herstelt.» De Wassenaer-traditie zegt: «Een steen die spreekt herstelt, herstelt niet door magie maar door eer. Wie zijn vuist 32 jaar dichtgehouden heeft om iets te bewaren, heeft de eer geleerd. De steen ligt in het Wassenaer-Museum; geen mond is er sindsdien hersteld.»