Het Willibrordusputje van Zoutelande

Willibrord werd geboren in Northumbria, in het noorden van Engeland; het jaar is onbekend. Rond zijn dertigste werd hij in een Iers klooster tot priester gewijd. Daarna trok hij naar de kuststreken van de Lage Landen om er de heidenen te bekeren, een onderneming die de Frankische hofmeier Pippijn steunde. Samen met Bonifatius, die twee decennia later volgde, legde hij de grondslag voor het latere bisdom Utrecht, en in een halve eeuw kerstende hij een groot deel van de Nederlandse kust. Hij stichtte ook de abdij van Echternach in het huidige Luxemburg.

Over zijn komst naar de Lage Landen gaan verschillende verhalen. Het meest gangbare laat hem in het jaar 690 landen op het strand van Katwijk; een ander laat hem eerst voet aan wal zetten op Walcheren, vermoedelijk bij de oude nederzetting Walichrum, iets ten noorden van het huidige Domburg. Dat hij op Walcheren is geweest, staat vast; het eiland werd in de vroege middeleeuwen zelfs het middelpunt van de Willibrordverering.

Bij zijn aankomst stelde de zendeling meteen een daad. Volgens de overlevering sloeg hij er een afgodsbeeld kapot. De bewaker van het beeld haalde woedend uit met zijn zwaard, maar de slag werd op wonderbaarlijke wijze afgeweerd. Velen die het zagen of ervan hoorden, waren zo onder de indruk dat zij zich lieten dopen. Of het precies zo is gegaan, weet niemand, maar het beeld van de heilige die het heidendom te lijf gaat, is aan Walcheren blijven kleven.

Aan Willibrord worden op vele plaatsen wonderen toegeschreven, en telkens gaat het om water. Zo zou hij op Walcheren met zijn staf een streep in het zand hebben getrokken, waarna de duinen oprezen, en zou hij zijn veldfles met twaalf bedelaars hebben gedeeld zonder dat die leegraakte. Ook Zoutelande heeft zijn wonder. De overlevering wil dat Willibrord het dorp zelf stichtte.

Toen bleek dat de inwoners gebrek aan drinkwater hadden en de nederzetting daardoor niet tot bloei kwam, trok Willibrord met zijn staf een kruis in de aarde. Op datzelfde ogenblik welde er een bron van zoet water op. Op die plek werd de Willibrordusput gemetseld, een naam die het dorp nooit meer heeft losgelaten.

Vooral in de middeleeuwen werden aan het putwater bijzondere krachten toegeschreven, en tot in de twintigste eeuw kwamen er nog gelovigen naar toe. Toch klinkt er ook een nuchtere tegenstem: volgens sommige overleveringen was het water in werkelijkheid brak, hooguit goed genoeg om de stoep te schrobben. Een wrange grap voor een dorp dat zijn naam aan de zilte grond ontleent.

De oude put raakte langzaam ondergestoven door het zand van de oprukkende duinen. In 1958 moest hij helemaal wijken voor de verzwaring van de zeedijk. Om de geschiedenis niet verloren te laten gaan, werd in de jaren tachtig naar oude afbeeldingen een replica herbouwd, zodat de plek en het verhaal bewaard bleven.

Het dorp eromheen is ouder dan het lijkt. De parochie werd vermoedelijk na 1271 gesticht als dochter van Westkapelle, en de aan Sint-Catharina gewijde kerk wordt in 1279 voor het eerst genoemd. Aan haar toren is de kracht van het zand nog te zien: de onderste geleding is half in de grond verdwenen, ondergestoven door de duinverstuivingen. In Westkapelle, het hart van de Willibrordverering, bewaarde men relieken van de heilige, en het werd een bekend bedevaartsoord.

Na de stormvloed van 1953 kreeg Zoutelande een nieuwe, hogere dijk met daarop een wandelboulevard. De duinen zijn door de eeuwen heen ver landinwaarts geschoven, zodat het dorp nu vlak aan zee ligt, met zijn zeldzame strand op het zuiden. Toerisme werd de belangrijkste bron van bestaan. In 1966 ging de zelfstandige gemeente op in Valkenisse, sinds 1997 hoort Zoutelande bij de gemeente Veere. En nog altijd herinnert de put onder aan de dijk aan de zendeling die hier volgens de overlevering aan land kwam.