Karel V en de drie Auvergnaten

Keizer Karel V reisde door het Graafschap Henegouwen, waar hij zijn macht demonstreerde door persoonlijk zijn vestingwerken te inspecteren. Beaumont, een sterke vesting op een heuvel, was een van de belangrijkste forteiland van zijn grondgebied. Toen hij de stad binnenkwam, verzamelden de burgers zich om de machtige regering te eren.

Maar in die dagen, zeiden de volksverhalen, waren er drie mannen uit de Auvergne — een dorp niet ver van de grens van Karelsrijk — die als kooplieden en rondlopers door de streek reisden. Deze drie waren niet zomaar enkele mannen: zij waren beroemd om hun list, hun scherpzinnigheid, en hun vermogen om zich uit elke benarde situatie te redden door hun verstand. Het verhaal zegt dat zij hoorden dat de Keizer in Beaumont zou verblijven, en zij besloten hem op te zoeken.

Toen de drie Auvergnaten Karel V ontmoetten in het paleis van Beaumont, waren zij niet bevreesd — zij waren zelfs vol zelfvertrouwen. De keizer, gewend aan buiging en schijnheiligheid, was verrast door hun onverschrokkenheid. Enkele geslachtshoofden vleiden hem, maar deze drie mannen spraken naar hem toe met gelijkheid, respectvol maar niet onderdanig.

Karelsrijk was beroemd om zijn intelligentie. Hij hield van raadsels en filosofie, van woordenspel en scherpzinnigheid. Daarom nodigde hij de drie Auvergnaten uit om hem te onderhouden — niet omdat hij hun aanwezigheid aangenaam vond, maar omdat hij hun verstand wilde testen. "Wie van jullie," zei de keizer met een glimlach, "kan mij vertellen wat het slimste, het snelste en het aangrijpendste is op deze wereld?"

De eerste Auvergnat stapte naar voren. "Sire," sprak hij met kalme stem, "het slimste op deze wereld is de vrouw. Zij kan een man zonder woorden misleiden, een fortuin verspillen met een glimlach, en de trotste koning ter aarde brengen met slechts een blik." De keizer knikte — dit was wijsheid die hij kon waarnemen.

De tweede Auvergnat volgde. "Sire, het snelste op deze wereld is het gedachte. Gij zoudt een leger van duizend man kunnen aansturen, en toch zou een gedachte eerder de wereld bereiken dan uw snelste bode." Karel V glimlachte — dit was waarheid.

De derde man stapte naar voren, en nu werd het stil in de zaal. "Sire," sprak hij langzaam en ernstig, "het aangrijpendste op deze wereld is de dood. Want gij, hoe groot ook uw macht en hoe uitgebreid ook uw rijken — gij zult sterven, evenals wij. Zelfs een keizer kan niet tegen de dood winnen." Een ijzige stilte viel over het hof.

Veel heerser zou de derde Auvergnat naar het blok hebben gestuurd voor zulke vrijmoedige woorden. Maar Karel V was geen gewone vorst. Hij staarde lange tijd naar de man, en toen — langzaam — brak er een glimlach door zijn gerimpelde gezicht.

"Gij hebt gelijk," zei de keizer. "Gij allen hebt gelijk. En daarom zal ik u belonen in plaats van u straffen. Want zeldzaam zijn de mannen die mij durven spreken met waarheid in plaats van goud." Hij beval zijn schatkamer opengesteld te worden, en gaf de drie mannen uit de Auvergne rijke geschenken — genoeg voor hen om de rest van hun leven comfortabel door te brengen.

Toen zij Beaumont verlieten, zeiden de mensen dat zij Karel V in zijn hart hadden geraakt. De keizer sprak later vaak over deze drie mannen, en zijn hoflingen leerden dat waarheidspreken soms meer waarde had dan vleiing. Het verhaal verspreidde zich door heel Henegouwen en beyond, en nog vandaag zeggen de ouders van Beaumont het aan hun kinderen: "Zie hoe drie eenvoudige mannen een keizer toonden dat alleen waarheid — spijkerd met verstand — werkelijk bevrijdend is."