De Putheks

In de tijd toen de mijnen nog rijkelijk zouden worden ontgonnen in Heusden-Zolder, stond aan de rand van het dorp een put — niet zomaar een put, maar één die met een vreemde reputatie omgeven was. De dorpelingen noemden het “de Put van Duisternis”, en het was verboden terrein voor kinderen.

Niemand kon zich nog herinneren wie de put eerst gegraven had, of wanneer. Het enige wat de ouderen wisten, was dat er één naam aan vastzat: de Putheks. In een klein huisje vlak naast de put woonde een oude vrouw wier naam niet meer werd gebruikt. De dorpskinderen zeiden fluisterend dat zij de put en al zijn vervloekte eigenschappen controleerde. Zij was niet altijd oud geweest, vertelden de verhalen. Jaren geleden was zij een mooie vrouw geweest, maar een liefdesverdriet zo diep en giftig als het donkerste water had haar langzaam in het kwaad veranderd. Nu, aan het einde van haar leven, was zij niets meer dan een vergetelheid – een schaduw die alleen leven zoog.

De put zelf was donkerder dan alle andere putten in de streek. Wat de oorzaak was, wisten de dorpslingen niet. Sommigen fluisterden dat de heks het water zelf vervloekt had. Anderen zeiden dat het water alleen al aan de aanwezigheid van het kwaad herinnerde. Wat men wel zeker wist, was dit: wie water uit de put dronk zonder rechtzinnige voorbereiding, zou ziek worden. Zeer ziek. Vele kinderen hadden het geleerd op de hardste manier.

Op donkere nachten gebeurden vreemde dingen rond de put. Mijnwerkers die laat naar huis gingen, vertelden dat zij — hoe dronken zij ook waren — een gedaante zagen die rond de put danste. Niet een normale dans, maar een soort ritmische, vreemde beweging, alsof de vrouw en het water één waren geworden. ‘Zij voert rituelen uit’, fluisterden de wijze vrouwen van het dorp. ‘Zij roept de donkere krachten op in het water.’

De priester van het dorp was één keer naar de put gegaan om het water te zegenen. De Putheks stond daar in het donker en lachte — zo’n lach die geen leven in zich droeg. De volgende dag was het water nog donkerder, nog giftiger. Het dorp gaf het op. De put was verloren. Niemand zou het water aanraken.

Maar iemand deed het toch. Een jongeman uit een naburige plaats, die niet van het verhaal van de Putheks wist, dronk water uit de put toen hij verdwaald was in de nacht. Drie dagen later was hij dood. Zijn lichaam was zwart geworden, alsof het water van binnenuit zijn leven opzoog. Zijn dood zou de laatste waarschuwing zijn die het dorp zou krijgen.

Maar op een nacht — niemand kon ooit precies zeggen wanneer — verdween de Putheks. Haar huisje bleef ledig staan, de deur open wijd. De dorpslingen gingen kijken, wapens in hun handen, maar vonden slechts leegte. En op de bodem van de put, waar iedereen bang was te kijken, zagen enkele dapperen een vreemde afbeelding: twee handen, uitgestrekt naar boven, alsof zij zich uit het water probeerden te bevrijden.

Sommigen zeiden dat de heks ten slotte door haar eigen magie was ingesloten. Anderen beweerden dat zij zich vrijwillig in het water had gegoten, om zich voor altijd met de put te verenigen. Wat waar was, zou niemand ooit weten. Het enige wat zeker was, was dat de Putheks voortaan niet meer werd gezien, hoewel sommige mijnwerkers zworen dat zij, op de donkerste nacht van het jaar, nog steeds een gedaante rond de put konden zien dansen — wachtend, hopend dat iemand zou drinken.

De put zelf veranderde. Langzaam, zeer langzaam, begon het water helderder te worden. Maar geen mens durft het nog aan te raken. Het blijft een plaats waar niemand ’s avonds alleen heen gaat, en waar kinderen wordt verboden te spelen. Want hoewel de Putheks misschien verdwenen is, haar kwaad blijft achter in de diepte — wachtend.