Judith Andrau en de ketel van Castellane

Castellane duikt rond 965 in de teksten op onder de naam Petra Castellana, de rots met het versterkte dorp. In de vroege middeleeuwen woonden de mensen daarboven, op de Roc die het Verdon-dal beheerst, om later af te dalen naar de berghelling en ten slotte naar het water. Van dat verleden hield de stad haar wallen, haar poorten en de gewoonte zichzelf te verdedigen. Vandaag is zij onderprefectuur van de Alpes-de-Haute-Provence en draagt zij het label dorp en stad met karakter, en nog altijd waakt zij aan de ingang van de kloven.

In de zestiende eeuw scheurde de Provence uiteen tussen katholieken en protestanten. In Castellane begonnen de onlusten al in 1559, toen Brun de Caille een deel van de stad had bekeerd. In de zomer van 1560 plunderde de protestantse kapitein Paulon de Mauvans de plaats en nestelde zich er na een akkoord met de gouverneur van de Provence. Op 4 oktober 1574 werd een nieuwe aanval van de hervormden afgeslagen door de Castellanezen en de mensen uit de omliggende dorpen, die de belagers tot aan de clue van Taulanne achtervolgden. De les was duidelijk : van buiten kwam geen hulp, en de stad zou zichzelf beschermen.

In de nacht van 30 januari 1586 trokken de baron d’Allemagne en de hertog van Lesdiguières op naar Castellane om de stad te overrompelen. Zij hadden pétardiers bij zich, de sappeurs die de poorten met buskruit moesten opblazen. Hun keuze viel op de poort van de Annonciade, die als het zwakke punt van de wal gold. Maar het alarm werd op tijd geslagen, en de inwoners, zonder troepen om hen te dekken, klommen zelf op de muren.

De overlevering heeft één naam bewaard : Judith Andrau, ook André genoemd, de vrouw van Barrême. Van boven op de poort van de Annonciade stortte zij een ketel kokende pek over Jean Motte, de kapitein van de pétardiers, en doodde hem ter plekke. Op datzelfde ogenblik werd de baron d’Allemagne door een kogel in de rug getroffen. Beroofd van hun aanvoerder en hun kapitein bliezen de belagers de aftocht.

Toch liet de oorlog zijn sporen na. De kapel Notre-Dame-du-Roc, op de rots die de stad overkijkt, werd tijdens die jaren van onrust half afgebroken en in 1590 weer opgericht. De poort van de Annonciade daarentegen staat er nog altijd, en men wijst nog de plek aan vanwaar de ketel zou zijn gevallen.

Al eeuwenlang speelt Castellane dit tafereel opnieuw. Elk laatste weekend van januari vult het Feest van de Pétardiers de oude stad : reconstructie in tijdskostuums, bravade en knallen in de steegjes, dans, muziek, warme wijn en een middeleeuws maal. De pétardiers van vandaag, sappeurs-vuurwerkers voor één dag, vuren hun ladingen af voor de poort van de Annonciade, daar waar de aanval werd gebroken.

Hier past enige eerlijkheid. De bronnen zijn het niet helemaal eens : de ene dateert de aanval op 30 januari, de andere op 31. Het beleg van 1586 staat wel vast, met de gewonde baron d’Allemagne en de terugtocht van de hervormden ; maar de daad van Judith Andrau berust vooral op het geheugen van de stad en op het tafereel dat men naspeelt. Zelfs de naam van de heldin zweeft tussen André en Andrau.

Dat doet er au fond weinig toe. De stad houdt haar verhaal vast zoals zij haar Roc en haar rivier vasthoudt. Wie langs de kruisweg naar het heiligdom klimt, ziet heel Castellane aan zijn voeten liggen, en in de verte de insnijding van de Verdon-kloven. Beneden spreekt elk jaar in januari het kruit nog voor Judith Andrau.