Ellert en Brammert — Schoonoord

Lang geleden, toen de heide van Drenthe vol wilde dieren en gevaarlijke plekken zat, woonden er twee reuzen in het gebied rond Schoonoord. Ellert en Brammert waren hun namen — twee figuren van mythische omvang, groter dan normale mannen, sterk genoeg om bomen om te buigen en rotsen om te werpen. Zij waren niet inheems aan deze plaats. Zij waren vluchtelingen — verdrevenen van elders, gezocht om redenen die niemand meer precies kende.

In het begin probeerden zij zich aan te passen aan het leven in de heide. Zij bouwde hutten. Zij zochten naar voedsel. Zij probeerden vredelievend te leven. Maar de armoede was erbarmelijk. Het land was hardvochtig. Niemand in Schoonoord vertrouwde de twee vreemde, enorme wezens. Zij werden afgewezen door de dorpelingen, die bang waren voor hun grootte en hun vreemde uiterlijk.

Gestoten door honger en afwijzing, en zonder hoop ooit welkom te zijn, werden Ellert en Brammert wanhopig. En in hun wanhoop deden zij iets wat zij voorgoed zou verdammen: zij begonnen reizigers op de weg aan te vallen en te beroven.

Aan de rand van Schoonoord, diep in de heide, groeven Ellert en Brammert hun schuilplaats uit. De Ellertshaar, zoals het werd genoemd — de kuil of krater van Ellert — werd hun ondergrondse fort. Volgens de lokale overlevering hadden zij tunnels gegraven die tot aan de weg liepen, zodat zij reizigers konden bespied en die overvallen wanneer er voorbijkwamen.

“Zij lagen in wacht onder de grond,” zeggen de oude verhalen. “Zij voelden de voetafdrukken van reizigers boven hun schuilplaats. Zij hoorden de voetsta ppen, het geratel van wagens, het geklak van paardenhoeven. En wanneer zij hun moment zagen, stormden zij omhoog uit de aarde als duivelen, en zij roofden alles wat zij konden vinden.”

De reputatie van Ellert en Brammert verspreidde zich snel. Geen enkele reiziger durfde langer alleen het gebied rond Schoonoord in te gaan. Het werd een plek van angst en gevaar — het Reuzenland, noemde men het. Alle reizigers gingen in groepen. Alle reizigers bewapenden zich. Allemaal spraken zij gebeden.

Wat uiteindelijk met Ellert en Brammert gebeurde, is niet precies bekend. Sommige versies van het verhaal zeggen dat zij werden gevangen en terechtgesteld. Anderen zeggen dat zij zichzelf in de kuil verborgen toen hun einde naderde, en daar stierven. Nog anderen beweren dat zij gevlucht zijn, voorgoed verdwenen naar onbekende landen.

Maar in Schoonoord verliest de legende nooit aan betekenis. De twee standbeelden — indrukwekkende stenen of houten sculpturen van de reuzen, hun ogen starend, hun handen uitgestrekt — staan als monumenten van dit verleden. Zij herinneren het dorp eraan wat er gebeurde, maar zij herinneren ook aan iets anders: aan de menselijkheid van zelfs de meest gevreesde wezens. Want in de moderne vertelling zijn Ellert en Brammert niet zomaar monsters. Zij waren mannen, verdreven, verhongerd, wanhopig geworden.

Elk jaar, wanneer het Ellert en Brammert festival plaatsvindt, vertellen gidsen de verhalen aan bezoekers. Zij nemen hen mee naar de Ellertshaar, tonen hen de kuil waar de reuzen hun schuilplaats hadden, en leggen uit hoe deze twee tragische figuren voorgoed deel zijn geworden van Drenth e’s erfgoed.