Het verzonken slot aan de Niers

Volgens de overlevering stond aan de Niers een slot van een Geldersche heer, ergens in de 13e eeuw. Bij een grote overstroming — geen bron noemt het exacte jaar — verzonk het slot in één nacht tot zijn nokbalken. Het bleef daar liggen. De Niers stroomde over zijn dak.

Toon Hendriks viste in 1856 op de Niers tussen Bergen en Gennep. Het water was die zomer extreem laag. Hij zag op de bodem — minder dan een meter onder hem — iets glinsterends: één raam in een muur. Het raam was vierkant, drie palmen breed, en achter het raam — Toon zwoer er later op — brandde een kaars.

Toon liet het net zakken. Het kwam één vis op — een baars van twee pond — met om zijn bek een ring. De ring was van zilver, dun, met één inscriptie: «Voor wie aan het raam komt kijken, niet aan het raam komt vissen.» Toon haalde de vis los, gaf de ring aan een schoolmeester in Gennep voor uitleg, en groef nooit verder. De Niers steeg op; het raam was binnen drie dagen weer onder twee meter water. De Geldersche traditie houdt vol: het slot ligt er nog. De kaars brandt nog. Wie passeert en niet voor zichzelf leefde, ziet het raam niet eens. Wie passeert en even stilstaat, ziet één licht. Wie stilstaat en kijkt, ziet de kaars. Wie verder gaat zonder te grijpen, krijgt op het volgend laag tij — soms een leven later — iets wat hij liever wilde dan goud. Toon kreeg gezondheid tot zijn negentigste.