Robert de Duivel, het kind van het pact

De plek is niet toevallig gekozen. Hoog op een rots die de linkeroever van de Seine beheerst, hield het kasteel van heel ver de twee armen van een rivierbocht in het oog, stroomafwaarts van Rouen. Het was een wachtpost, een uitkijk over de waterweg. Al in de elfde eeuw stond hier een kasteel, in de tijd van de hertogen van Normandië, toen het Seinedal een van de grote slagaders van het hertogdom was.

De geschiedenis van de vesting is er een van belegeringen en overnames. Jan zonder Land liet haar tussen 1202 en 1203 herbouwen; ontmanteld ging zij daarna over in Capetingische handen, voor er in de veertiende eeuw grote werken volgden. In maart 1365 moest de koning van Navarra, Karel II, haar samen met de naburige kastelen teruggeven, na een akkoord met de koning van Frankrijk. De grachten, de donjon, de kapel en de ringmuur tekenen nog altijd het plan van deze burcht.

Maar waar komt de naam vandaan? Een plaatselijke legende schrijft de bouw toe aan Robert de Duivel. De historici twijfelen: sommigen wilden achter die figuur Robert de Prachtlievende zien, hertog van Normandië en vader van Willem de Veroveraar, anderen de woeste Robert II van Bellême, nog anderen Robert Kortkous. Geen enkel bewijs verbindt de vesting met een van hen, en de oudste ruïnes gaan niet verder terug dan de dertiende eeuw. De naam kwam van de legende, niet omgekeerd.

Die legende bracht een anonieme dichter op rijm op de grens van de twaalfde en de dertiende eeuw, omstreeks 1200, wellicht naar een oudere mondelinge overlevering. Zij begint met een ongeluk: de vrouw van hertog Aubert, wanhopig omdat zij geen kind kreeg, riep ten slotte Satan aan opdat hij haar er een zou geven. De wens werd verhoord. Zo werd Robert geboren, van in de wieg getekend door het pact dat hem ter wereld had geroepen.

Het kind groeide op en werd een verschrikking, voor zijn makkers en voor heel de streek. Zijn geweld kende geen maat, en niemand begreep waar die woede vandaan kwam. Op een dag, toen hij een jongeman was, ontrukte hij zijn moeder de waarheid: zij bekende hem de duivelse oorsprong van zijn geboorte. De schok was zo groot dat Robert volledig veranderde. Hij besloot de schuld die de zijne niet was, wat het ook kostte, uit te boeten.

Hij verliet Normandië. Op raad van een kluizenaar legde hij zich een absoluut zwijgen op, deed zich voor als een dwaas en deelde, om zich te vernederen, zijn voedsel met de honden. In Rome, waarheen zijn boetetocht hem had gebracht, viel hij de keizer op, die hem aan zijn hof verbond. Driemaal, in het geheim, bestreed Robert de Saracenen en redde het Rijk. Toen men hem de hand van de keizersdochter aanbood, weigerde hij: hij wilde zijn dagen als kluizenaar eindigen. Het monster was een heilige geworden.

Het moet duidelijk gezegd: niets bewijst dat Robert de Duivel bestaan heeft. Het verhaal bevat maar weinig historische houvast, en wat er is, spreekt elkaar tegen. Hertog Aubert en zijn vrouw zijn figuren uit een sprookje; de gelijkenissen die men met deze of gene Normandische heer heeft getrokken, blijven wankel. Het kasteel van Moulineaux leende zijn muren aan een held uit de verbeelding, en aan die ontmoeting dankt het zijn naam.

Het verhaal zelf kende een lang leven. Verspreid door de Bibliothèque bleue bereikte het het theater en daarna het lyrische toneel: in 1831 bracht Giacomo Meyerbeer in de Opera van Parijs een grote opera met de titel Robert le Diable, op een libretto van Eugène Scribe. Franz Liszt maakte er een pianostuk van, en Edgar Degas schilderde een scène uit het ballet. De legende was de stenen die haar een naam hadden gegeven ver voorbijgestreefd.

Toch staan de stenen er nog. Van 1903 tot 1905 hersteld door Lucien Lefort, een leerling van Viollet-le-Duc, werd het kasteel in de jaren vijftig gekocht en ingericht door Roger Parment, burgemeester van Moulineaux, die er een wandeldoel van maakte. Een brand verwoestte in 2007 de noordelijke toren; de agglomeratie van Rouen kocht het en stelde de grachten en de binnenplaats weer open voor het publiek. Beneden, in het dorp, waakt de dertiende-eeuwse kerk Saint-Jacques-le-Majeur nog altijd over Moulineaux.